Bolivia op rand van burgeroorlog

De rijken hebben bruut geweld en racistische retoriek gelanceerd om de radicale hervormingen van Evo Morales te laten ontsporen.

Door Mike Gonzalez

Gemaskerde groepen jonge mannen vechten zich een weg naar binnen in regeringsgebouwen, verbranden documenten en vernietigen alles wat ze kunnen vinden. In de stad Santa Cruz laat Amelia Dimitri, een leider van de zogenaamde burgerbeweging, haarzelf filmen terwijl ze een ongewapende inheemse vrouw in elkaar slaat. Lokale politie en bijzondere troepen nemen een groep boeren uit El Porvenir in de provincie Pando onder vuur. Acht worden gedood en zeker vier keer zoveel raken gewond.

Maar het geweld haalt zelden het nieuws, omdat de radio- en televisiestations zijn overgenomen door degenen die het racistische geweld steunen dat de vijf rijke provincies in Oost-Bolivia overstroomd. Verslagen uit het gebied wijzen erop dat in deze provincies een ‘civiele coup’ heeft plaatsgevonden, zoals Evo Morales het noemt. De gevolgen van het conflict dat zich ontvouwt zullen in heel Latijns Amerika gevoeld worden.

Het geweld is de afgelopen maanden continu toegenomen en is in de afgelopen week geëscaleerd. Het is georganiseerd geweld, en de doelen zijn duidelijk. Toen Morales bijna twee jaar geleden werd gekozen beloofde zijn regering de nationalisatie van de olie- en gasvoorraden en de herverdeling van de rijkdom ten behoeve van de arme inheemse gemeenschappen in de hooglanden. De oostelijke provincies beschikken over de belangrijkste rijkdommen van Bolivia: olie, gas en de op export gerichte landbouw, vooral soya-productie.

De rijken in deze provincies eisen regionaal zelfbestuur. Maar dat is alleen maar een excuus voor de machtige landeigenaren, financiers en industriëlen om te breken met de regering-Morales in La Paz. Toen Morales een nieuwe, democratische grondwet voorstelde gebaseerd op de eisen van de massaorganisaties die hem aan de macht hebben gebracht, begon het verzet van de heersende klasse in de oostelijke provincies serieuze vormen aan te nemen.

Nadat ze eerst de voortgang rond de grondwet hadden geblokkeerd, organiseerden ze een aantal referenda voor autonomie van de vijf provincies. Gesteund door een diep en openlijk racistische campagne, geweld tegen politieke tegenstanders en met hulp van de Amerikaanse ambassadeur Philip Goldberg, behaalden ze een meerderheid voor afscheiding. De gouverneurs eisten onmiddellijk de controle op over de lokale hulpbronnen, weigerden olie- en gasopbrengsten aan de centrale overheid af te staan en richtten lokale politiediensten op.

De aanvallen op de regering verhevigden toen Morales, nadat hij op 10 augustus de steun van een meerderheid van de bevolking had gekregen in een referendum, aankondigde om begin december een volksraadpleging over de nieuwe grondwet uit te schrijven. Maar terwijl het geweld aangroeide door het optreden van neo-fascistische organisaties zoals de Santa Cruz Jeugd Actie (UJC), trad de regering-Morales voorzichtig op. Zelfs voor de referenda voor autonomie riepen mijnwerkers, boerenorganisaties en de machtige organisaties van de gemeenschappen in El Alto en La Paz op tot verzet – waaronder wegblokkades en massademonstraties.

De centrale regering riep op tot kalmte, en stopte op sommige plaatsen de protesten zelfs met geweld. Vreemd genoeg heeft de regering tot nu toe een zichtbare terughoudendheid aan de dag gelegd om met dezelfde daadkracht op te treden tegen het toenemende, systematische geweld in de oostelijke provincies. Maar inmiddels is duidelijk dat deze terughoudendheid de oppositie alleen maar heeft aangemoedigd. Evo Morales heeft vorige week de staat van beleg afgekondigd in de provincie Pando. Ook heeft hij de Amerikaanse ambassadeur het land uit gezet, die aan de vooravond van de huidige geweldsgolf een ontmoeting had met twee gouverneurs uit de opstandige provincies.

De mensen achter de huidige geweldsuitbarsting willen de olie- en gasvoorraden terugbrengen in private handen, en saboteren elke poging om de opbrengsten te gebruiken ten behoeve van de arme bevolking. De recente gebeurtenissen laten er geen twijfel over bestaan hoe hoog de inzet is, en hoe ver het grote geld en zijn bondgenoten willen gaan om de controle terug te winnen. Er is een reële kans dat het geweld tegen de armen en inheemsen verder zal escaleren.

Het heeft geen enkele zin om een beroep te doen op de rede van gemaskerde criminelen met honkbalknuppels. De massabewegingen in Bolivia hebben eerder laten zien dat hun kracht en doorzettingsvermogen genoeg was om repressieve en reactionaire regimes ten val te brengen. Het is tijd om die kracht opnieuw te mobiliseren.

Morales wint referendum, gevaar burgeroorlog niet geweken

Bolivia is diep verdeeld tussen oost en west, tussen indianen en witten, maar bovenal tussen rijk en arm. In de reguliere media wordt zelfs gesproken van een mogelijke afscheiding en burgeroorlog.

Door Jelle Klaas

Sinds de van indianenafkomstige president Evo Morales in januari 2006 als president werd ingezworen is de rijke, witte minderheid zich aan het verzetten tegen zijn beleid. Morales is niet alleen de eerste president die afkomstig is uit de onderdrukte oorspronkelijke bevolkingsgroep, hij heeft ook enkele industrieën genationaliseerd en komt op voor de rechten van minderheden, vrouwen en armen.
Er is natuurlijk een boel af te dingen op het idee dat je als president, van bovenaf, een land echt kan veranderen. Feit is in ieder geval dat hij, samen met Hugo Chavez van Venezuela, in tegenstellingen tot alle andere presidenten in de wereld, hervormingen heeft doorgevoerd die de levens van de armere laag van de bevolking daadwerkelijk hebben verbeterd.

De gasrijke regio’s in het oosten, waar de witte, rijke minderheid het voor het zeggen heeft, willen zich nu afscheiden van Bolivia. Zoals een van de witte aanvoerders van de beweging voor autonomie verwoordde op de radio: ‘Wij willen niet opdraaien voor de armoede van de zwarten in Bolivia. Wij kunnen er niks aan doen dat wij rijk zijn en puur, en zij arm en lelijk.’

De rijke witten uit het oosten van Bolivia schuwen geen enkel middel om Bolivia van Morales en zijn plannen te verlossen. Eerst hebben ze van alles geprobeerd om het democratisch proces te dwarsbomen. Zo liepen ze in 2006 het parlement uit omdat ze te weinig zetels hadden om Morales’ voorstellen te blokkeren. Vervolgens gingen ze geweld gebruiken. Knokploegen zijn verantwoordelijk voor honderden gewonden en enkele doden in de afgelopen maanden. Niet alleen Morales zijn aanhangers zijn het doelwit, maar alle indianen en minderheden. En in 2008 kwam daar ineens het verhaal van autonomie van de rijkste provincies in het oosten.

anti-Morales actievoerders

Vanwege protestacties en blokkades van vliegvelden is het Morales nu al enkele malen onmogelijk gemaakt om uberhaupt in het oosten van het land aan te komen. Vandaar dat het referendum werd ingesteld afgelopen weken. Om te bepalen of Morales aan mocht blijven, maar ook of de witte gouverneurs uit de oostelijke provincies mochten blijven zitten.

Zowel Morales, als de meeste gouverneurs hebben genoeg stemmen gehaald om aan te blijven. Een van de gouverneurs die te weinig stemmen gekregen heeft heeft al aangekondigd het referendum als onwettelijk te zien. Beide groepen in Bolivia hebben door het referendum het gevoel gekregen dat ze gewonnen hebben, het heeft helemaal niets aan de impasse veranderd. Morales heeft de gouverneurs die gewonnen hebben uit de witte oppositie gefeliciteerd. Hij heeft verklaard dat hij graag met hen wil blijven samenwerken.

Dit is echter op zijn zachts gezegd naïef. De witte elite in Bolivia voelt daar namelijk niets voor. Het zijn hun winsten en hun abjecte koloniale levenstijlen die in het geding zijn. De geschiedenis van Latijns Amerika, maar ook de recente geschiedenis van Bolivia, tonen aan dat de heersende elite net zo lang door zullen gaan tot de linkse hervormingen van Morales, en Morales zelf, gestopt zijn. De aanvallen van de elite kunnen alleen tegengehouden worden door de massabewegingen in Bolivia. Ze moeten hun strijd doorzetten en verdienen onze solidariteit. Juist in deze dreigende tijden waarin een door de elite veroorzaakte burgeroorlog een angstige mogelijkheid blijkt.

Bolivia op een kruispunt

Bolivia staat opnieuw op een kruispunt. Vorig weekend werd een referendum gehouden over autonomie van de grootste provincie. Het enige doel was het ondermijnen van de democratisch gekozen regering van Evo Morales.

Door Mike Gonzalez

Het referendum heeft geen status voor de wet en de overwinning voor de voorstanders van autonomie stond van tevoren al vast. Veel linkse organisaties boycotten het referendum. Wie wel ging stemmen, moest langs bendes van de UJC, de neofascistische jongerenorganisatie in de provincie Santa Cruz. Bij rellen op de dag van de stemming vielen één dode en vele gewonden.

De oostelijke helft van Bolivia is de bron van het grootste deel van de rijkdom van het land. Santa Cruz beschikt over olie- en gasvoorraden en grote sojaplantages. Sinds de verkiezing van Evo Morales in 2005 heeft de elite in deze provincies er alles aan gedaan om linkse hervormingen te blokkeren. Hun campagne voor autonomie gaat niet simpelweg over autonomie voor de regio. Hun eis is een vorm van autonomie die elke vorm van staatscontrole zou beëindigen en de provincie zou toestaan een eigen buitenlandse politiek te voeren, een lokaal leger op te bouwen en een appart rechtssysteem te hanteren.

Het referendum was bedoeld om de belangen te verdedigen van de rijke landeigenaren en de zakenelite in het gebied. Arme boeren en Indiaanse gemeenschappen weten dat ze weinig goeds te verwachten hebben als de elite de controle wint over Santa Cruz. Deze elite heeft Bolivia twee eeuwen lang geregeerd. De regering-Morales werd gekozen op basis van de belofte van herverdeling van de rijkdom in het belang van de uitgebuite meerderheid.

Morales is de eerste Boliviaanse president die afkomstig is uit de indigena-gemeenschappen. Ongeveer 65 procent van de bevolking komt uit deze groepen, die vaak Quechua en Aymara spreken. Maar de heersers van Bolivia, de landeigenaren, zakenmensen en hoge militairen, zijn afkomstig uit de blanke of creoolse minderheid. Het referendum is deel van de strijd van de rijken en machtigen. Het referendum is bedoeld om te zorgen dat de regering-Morales, die zijn basis heeft in de hoofdstad La Paz en het hooglandgebied in de Andes, zal worden afgesloten van de economische hulpbronnen.

De sociale strijd en radicale regeringen in Bolivia en Venezuela zijn belangrijke symbolen voor een alternatieve soort macht, gebaseerd op het activisme in onderdrukte gemeenschappen en op massaal verzet. Dat alternatief wordt nu bedreigd. Al twee jaar weten machtige kapitalistische belangen de pogingen te blokkeren om te komen tot een radicale vernieuwde grondwet of volledige landhervormingen. Maar de aanvallen van de elite kunnen verslagen worden door de massabewegingen van Bolivia. Hun strijd moet doorgaan, en ze verdienen al onze steun.

Oproep tegen dreigende staatsgreep in Bolivia

Onderstaande oproep ontvingen wij vanuit de Bolivariaanse Kring, een groepering die solidariteit organiseert met de Bolivariaanse Revolutie, het veranderingsproces dat onder aanvoering van president Chávez plaatsvindt. Gezien de dreigende situatie momenteel in Bolivia vinden wij het nuttig om deze verklaring hieronder af te drukken.

Bolivia: Wij verzetten ons tegen de staatsgreep die in voorbereiding is tegen de grondwettelijke en democratische regering van Evo Morales

Wij vragen de aandacht van alle democraten in Europa en wereldwijd voor de plannen voor de gewelddadige omverwerping van de grondwettelijke regering van Bolivia. De auteurs van zulke poging zijn regionale oligarchieën (machtsgroepen) die de verdeling van het land willen, samen met de politieke en sociale sectoren die zich gedurende de vroegere neoliberale regeringen hebben verrijkt. Deze verschillende sectoren zijn uiteindelijk bijeengebracht, gefinancierd en gecoördineerd door de VS-ambassade en haar agenten, dikwijls vermomd als ontwikkelingshelpers van USAID.

1. Waarom een staatsgreep?
De progressieve regering van Evo Morales heeft de basis gelegd voor een onafhankelijke ontwikkeling van het land. Om dit te doen, is zij begonnen met nationalisaties, die de belangen aantasten van de multinationale petroleummaatschappijen en van hun lokale partners. Hetzelfde met de aanpak van de ongelooflijke concentratie van land.

Het opstaan van de inheemse volkeren als actoren van deze veranderingen heeft de raciale haat opgewekt die al 500 jaar in de Boliviaanse maatschappij ingebakken zit. Ondanks het feit dat in 1952 een einde werdgesteld aan de apartheidswetten, blijft in de feiten een dualiteit bestaan in de maatschappij, en is het misprijzen voor de inheemsen wijdverbreid. De virulente campagne om president Evo Morales zwart te maken heeft als ondertoon: Wij kunnen niet aanvaarden dat wij worden geregeerd door een 'indiaan'.

2. Waarom een staatsgreep net nù?
Een van de fundamentele taken van de huidige regering is een nieuwe grondwet opstellen. De Grondwetgevende Vergadering die daarover discuteert is voor meer dan 50% samengesteld uit medestanders van de regering. Desondanks heeft rechts geprobeerd om het afsluiten van de werkzaamheden te verhinderen. Tijdens de eerste fase van goedkeuring van de grondwet ontketende ze een campagne van gewelddadige confrontaties, met doden en gewonden.

De goedkeuring van de nieuwe grondwet door een referendum zal het institutioneel kader wijzigen waarmee de oligarchie altijd haar wil heeft kunnen opleggen aan het land. Rechts is bereid om zich in avonturen te storten om de verankering tegen te houden van de veranderingen waarvoor Evo Morales werd verkozen.

3. Wat gebeurt er in de rebellerende provincies?
De regio's in het oosten van Bolivia zijn rijk in petroleum en gas, en hun leiders willen zich afscheuren van Bolivia om zich deze rijkdom te kunnen toeëigenen. De huidige regering heeft die natuurlijke hulpbronnen in handen genomen om ze te gebruiken voor het verbeteren van de levenskwaliteit en om een nationale industrie te kunnen ontwikkelen.

In de vier oostelijke regio's voeren lokale leiders, verbonden met machtsgroepen, een racistisch beleid tegen de bevolking van het westen - Aymará- en Quechua-inheemsen. De separatisten verwerpen de nationale autoriteiten en volharden in het geweld tegen wie hun afscheuringsscenario niet steunt. Paramilitaire milities en stadscommando's stellen de wet, daarbij geholpen door de lokale autoriteiten. Die milities doen ook beroep op buitenlandse instructeurs: Israëli's, Kroaten, enz. Het is een slecht bewaard geheim dat ook de wapenhandel en allerhande maffieuse activiteiten toenemen.
Te noteren valt dat electoraal gesproken, ook binnen de separatistische regio's de regeringspartij in elk geval de belangrijkste kracht blijft.

4. Wat kan er de komende dagen gebeuren?
Tegen 14 december moet de tekst van de nieuwe Grondwet zijn goedgekeurd. Via allerlei kanalen circuleert informatie dat rechts zijn troepen op straat zal brengen om een veralgemeende confrontatie uit te lokken, en dat in de oostelijke regio's de centrale staatsmacht zou geneutraliseerd worden. Het is mogelijk dat bepaalde sectoren van de strijdkrachten worden meegesleurd in dit anti-democratisch avontuur, maar het gros van de troepen zouden trouw blijven aan de democratische instellingen.

Het is moeilijk om de omvang van de subversieve beweging te voorspellen, maar het is duidelijk dat ze zal kunnen rekenen op de steun van de grote bourgeoisie en van de Verenigde Staten, en daardoor over belangrijke materiële en financiële steun kan beschikken. Een burgeroorlog die het oosten en het westen van Bolivia tegenover elkaar plaatst, zou een catastrofe zijn voor het land en voor de regio.

5. Wat vragen we om te doen?
- Solidariteit om de bedreigde democratie in Bolivia te verdedigen.
Solidariteit met Evo Morales, de eerste inheemse president van Bolivia.
- Zich informeren om te weten wat er werkelijk gebeurt in Bolivia, tegen de leugens in de massamedia.
- Meedoen met een manifestatie in Brussel: zie http://www.arlac.be/ voor meer informatie.