1968-2008 Rebel Year - Saluut op de Olympus

Deze maand zal grotendeels in het teken staan van de Olympische spelen die in Bejing gehouden worden. De aanloop naar de Spelen werd gedomineerd door de pogingen van de Chinese staat om de onafhankelijkheidsbeweging in Tibet de kop in te drukken, pogingen van westerse politici om angst voor 'het gele gevaar' te combineren met het gepaste respect voor een belangrijke handelspartner, en celebrities die met Tibet een manier hebben gevonden om activist te zijn zonder op wat voor manier te botsen met de powers that be.

De Olympische Spelen van 1968 waren anders. Ook daar was een massaslachting, dit keer onder Mexicaanse linkse studenten, de voorbereiding van een bruut regime op het sportevenement dat wereldvrede schijnt te promoten. Maar verzet kroop op een heel andere manier via de achterdeur naar binnen. Twee zwarte Amerikaanse atleten gebruikten hun overwinning voor een revolutionair statement dat de wereld over ging. Het kostte hen hun sportieve loopbaan, maar was een bron van inspiratie voor de zwarte revolutie in de Amerikaanse getto's.

1968-2008: Rode jaren in Turkije

1968 is het jaar waarin opstanden een hoogtepunt bereikten in vele landen, maar gewelddadig onderdrukt werden door de gevestigde orde. Zo ook in Turkije.

Door Önder Sönmez

Vanaf begin jaren zestig won de arbeidersbeweging in Turkije aan kracht. Een belangrijke winst voor de arbeiders was de oprichting van een eigen vakbond nadat bestaande vakbonden teleurstelden door geen steun te geven aan de strijd van de arbeiders voor beter loon, betere en veiligere werkomstandigheden en sociale zekerheid. Deze confederatie van verschillende vakbonden, georganiseerd door arbeiders uit de vele bedrijfstakken, noemde zichzelf de Confederatie van Revolutionaire Arbeiders’ Vakbonden (DISK).

De confederatie werd opgericht op 13 februari 1967. Dit was na jarenlange strijd van arbeiders die in hun fabrieken de steun niet kregen van de bestaande vakbonden. Deze strijd had ook invloed op jongeren in de universiteiten die meer en meer radicaliseerden en inzagen dat het kapitalisme de mensheid niet vooruitbrengt en dat het imperialisme over de hele wereld alleen maar voor veel ellende zorgde in haar oneindige oorlogen voor macht, goedkope arbeidskrachten en onverzadigbare afzetmarkten.

17 juli 1968 werd de 6e marine-eenheid van het Amerikaanse leger die in Istanbul had aangemeerd door studenten van de Technische Universiteit van Istanbul de zee in gedreven. Na deze demonstratie zouden de door de overheid gesteunde nationalistische en religieuze groepen gebruikt worden om de alsmaar groeiende linkse studentenbeweging letterlijk uit elkaar te slaan.

De studentenbeweging werd echter erg beïnvloed door de theorie van de Nationaal Democratische Revolutie. Dit was een stroming binnen de Arbeiderspartij van Turkije. In navolging van de meer democratische wetgeving die werd ingevoerd na de staatsgreep van 1960, geloofden de aanhangers van deze stroming dat in Turkije de revolutie onder leiding van het leger moest gebeuren om een vredige overgang naar het socialisme mogelijk te maken. De beweging verzandde uiteindelijk in het tegenstrijdige idee dat revolutie gecreëerd en gecontroleerd moet worden door het leger.

Los hiervan werd de strijd van de arbeiders steeds radicaler en begonnen de arbeiders stap voor stap hun wereld te veranderen. Zelfs vandaag worden bij herdenkingen voor de leiders van de bewegingen van ’68, die opgepakt en ter dood veroordeeld werden toen ze in navolging van Che Guevara ook in Turkije een guerrilla- oorlog wilden beginnen, het niet over hoe de ‘68 beweging eigenlijk is ontstaan uit deze radicaliserende arbeidersklasse.

In navolging op Parijs in 1968 hebben de arbeiders in Istanbul op 15 en 16 juni 1970 getoond dat wanneer een meerderheid een klassebewustzijn heeft gevormd en gezamenlijk strijdt, ze met geen enkele macht gestopt kan worden. In deze dagen namen de arbeiders in talloze fabrieken en werkplaatsen van Istanbul de beslissing om niet toe te zien hoe nieuwe wetgeving hun pas opgerichte confederatie DISK zou verbieden. Ze geloofden dat de overheid hen niet kon stoppen. Uiteindelijk liepen deze opstanden uit tot een rechtstreekse aanval op de plaatselijke overheden in Istanbul en verlamden politie en leger de macht van de arbeiders.

Toch heeft deze tijd aan de generatie van 1968 in Turkije en de wereld laten zien welke macht de arbeidersklasse heeft. Helaas is na nog twee staatsgrepen in 1971 en 1980 dit bewustzijn neergeslagen. Maar dit weerhoudt ons er niet van inspiratie en lessen trekken uit de gebeurtenissen tijdens en na 1968.

Bevochten erfenis van 1968

Dit blog besteedt met een lange serie aandacht aan de gebeurtenissen in 1968. Het was een jaar waarin veel mensen het gevoel kregen dat ze er toe deden, ook al werden ze gediscrimineerd en uitgesloten. Van onderaf kwamen er bewegingen op die verandering eisten en dat in sommige gevallen ook kregen.

Door Karwan Fatah-Black

Hoewel in Nederland de beweging zwak was gebleven in vergelijking met het buitenland waren er ook hier velen die zich identificeerde met het het protest van toen. Dat de erfenis van ’68 nog steeds moet worden bevochten was goed terug te zien in een 'herdenkingsbijeenkomst' die het NRC Handelsblad, Anno en Geschiedenis Live organiseerden in De Balie in Amsterdam.

Een van de gasten was Bart Jan Spruyt. Hij is een rechtse activist die Wilders hielp bij het oprichten van zijn beweging, pogingen heeft ondernomen een breed front van Wilders, Pastors en Eerdmans op te zetten en politieke scholingen voor de PVV-Kamerleden verzorgde. Spruyt stelde dat men na de chaos van de jaren zestig nu op zoek is naar orde. Deze nieuwe orde zou een poging zijn om af te rekenen met de cultuur van doorgeschoten vrijheid die volgde op de jaren zestig. Alle huidige problemen, zoals de lage kwaliteit van het onderwijs of het breed gevoelde gebrek aan gemeenschap, zouden hiertoe terug te leiden zijn.

De reactie hierop van Jos van der Lans (GroenLinks) was tekenend voor het gebrek aan historisch besef en analyse binnen links. Hij kon niets anders doen dan onderuit zakken op zijn stoel, Spruyt gelijk geven en kinderachtige persoonlijke aanvallen doen op Pepijn Brandon (IS). Die herinnerde beide andere sprekers er echter aan dat de generatie van '68 nooit aan de macht is geweest en dus niet de verantwoordelijkheid voor de huidige situatie in Nederland in de schoenen geschoven kan krijgen.

De afgelopen periode kenmerkte zich door een conservatief offensief waarin de verschillen tussen rijk en arm groter zijn geworden. De afbraak van sociale voorzieningen, de flexibilisering van arbeid, de onzekere financiële toekomst en de toegenomen concurrentie op de huizenmarkt hebben de solidariteit tussen gewone mensen aangetast. Het gevoel van doorgeschoten individualisme en een gebrek aan gemeenschap komt voort uit de nederlagen van de bewegingen van '68. Geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars. Rechts Nederland doet zij best ons te overtuigen dat ondanks dat het CDA en de VVD al sinds de jaren tachtig regeren, het een verzwakte en uitgeholde PvdA is die de macht heeft.

Zelfs al was het veertig jaar geleden, het idee dat gewone mensen hun recht opeisen zonder het eerst aan de hoge heren te vragen boezemt nog steeds angst in. De chaos van de markt en de waanzin van imperialisme roepen nog steeds de zelfde weerzin op als veertig jaar geleden. Er is dan ook grote behoefte aan een herleving van de bewegingen die vechten tegen groeiend racisme, de 'war on terror' en economische crisis. De nieuwe generatie heeft, zoals Pepijn het verwoorde 'niet de goedkeuring nodig van de vorige generatie om in opstand te komen'.

Lees hier het 'Manifest voor de generatie nu', dat Pepijn Brandon schreef voor de bijeenkomst

1968-2008 Rebel Year - Civil rights in Ierland

De katholieken in Noord-Ierland werden lange tijd beschouwd als tweederangs burgers. Onder loyalisten waren in de jaren zestig gewapende groepen actief die katholieken aanvielen en vermoorden. De inspiratie van de zwarte burgerrechtenbeweging in de VS sloeg over op jongeren in het door Engeland bezette Noord-Ierland.

De beweging die opkwam vocht voor gelijke rechten, verandering van het oneerlijke kiesstelsel en tegen de slechte woonomstandigheden. Een van de leiders van de beweging, Bernadette Devlin, zou een jaar later op 21 jarige leeftijd gekozen worden als parlementslid. In het filmpje hieronder kijkt één van de andere revolutionaire socialisten die vooraanstonden in deze beweging, Eamonn McCann, terug op 1968.

1968 en de Generatie Nu

Wat is de erfenis van mei '68, en hoe werkt dat betekenisvolle jaar door op latere protestgeneraties? Die vragen staan centraal op een groot debat in De Balie aanstaande vrijdag. Webredacteur Pepijn Brandon zal daar spreken, en publiceerde vandaag in het NRC Handelsblad een voorproefje.

Deze maand veertig jaar geleden keek de generatie van onze ouders met verwachting naar de beelden uit Parijs. De protestbeweging van toen droomde de verbeelding aan de macht. Die verbeelding lijkt ver weggezakt. Verdronken in de calculatie van de markt, gestikt in het cynisme van de ‘War on Terror’ of naar de achtergrond gedrongen door de opmars van nieuw conservatisme en trots op het vaderland. Waar is de protestgeneratie van nu die daartegen in opstand komt?

Lees de rest van het artikel op de opiniepagina van de krant of online op nrc.nl

Protest, Aksie, barricade-blogs: bijna een halve eeuw tegen de draad

Op vrijdag 23 mei 2008 organiseren NRC Handelsblad, Andere Tijden en Anno voor de vierde keer GESCHIEDENIS LIVE! Dit keer wordt deze avond vol film & debat georganiseerd in De Balie in Amsterdam. Deze editie behandelt protest, en de ontwikkeling die de tegenbeweging de afgelopen decennia heeft doorgemaakt. Van de Maagdenhuisbezetting in de jaren '60 tot de huidige generatie nul. Zijn jongeren anno 2008 net zo maatschappelijk betrokken als hun ouders en voorouders in de jaren '50 en '60? En kunnen we eigenlijk wel spreken over de protestgeneratie? Hoe fundamenteel was het protest in Nederland in '68?

De presentatie van Geschiedenis Live! is in handen van jaren '60 kenner Hubert Smeets. Smeets is een historicus en commentator van het NRC Handelsblad. Van 2003 tot september 2007 was hij hoofdredacteur van het opinieweekblad De Groene Amsterdammer.

Schrijver en vertaler Michel van Nieuwstadt promoveerde op het proefschrift "De verschrikkingen van het denken", en was in de jaren zestig studentenleider van de Kritiese Universiteit Nijmegen. In een persoonlijk verhaal vertelt hij over de beweegredenen en acties uit de jaren '60.

In maart 2005 verscheen "het manifest VOOR de jaren 70" in Vrij Nederland. Jos van der Lans was een van de initiatiefnemers achter dit manifest. Hij gaat in debat met de andere deelnemers en zal de stelling verdedigen dat van de vernieuwingsdrang uit de jaren '70 nog steeds effecten zichtbaar zijn in de hedendaagse samenleving.

Dichteres Diana Ozon was in de jaren tachtig een belangrijke spil in de Amsterdamse punkbeweging. Deze avond zal zij tijdens een performance haar visie op deze enerverende periode toelichten.

Pepijn Brandon is hoofdredacteur van socialisme.nu, de website van de Internationale Socialisten. Actief betrokken bij de protesten van vandaag presenteert hij een speciaal voor deze avond vervaardigd manifest en verdedigt hij de stelling dat de generatie nul wel degelijk maatschappelijk betrokken is.

Pepijn Brando en Jos van der Lans gaan tot slot in debat met Bart Jan Spruyt, oprichter van de conservatieve denktank de Edmund Burke Stichting.

Er zullen verschillende fragmenten vertoond worden die voortborduren op de Andere Tijden uitzending "Parijs '68" van donderdag 22 mei 2008 om 21:25 uur op Nederland 2. De hele avond zal omlijst worden door muziek van De Biet. Deze band, zelf uit de generatie nul, zorgt al tien jaar lang voor blije gezichten, voetjes van de vloer en het terughalen van verloren gewaande gevoelens.

Datum: vrijdag 23 mei
Aanvang: 20:00 uur, einde ca. 22:00 uur
Locatie: De Balie (Kleine-Gartmanplantsoen 10) in Amsterdam
Entree: € 7,50

Bestel hier kaarten

1968-2008 Rebel Year – de Barricades van Mei (deel 2)

De nacht van de barricades in het Quartier Latin werd gevolgd door de grootste algemene staking in de Europese geschiedenis.

Door Karwan Fatah

Onder druk van de brede sympathie voor de studenten werd op 13 mei door de verschillende vakfederaties, waaronder de CGT, een algemene staking uitgeroepen. In een massale demonstratie stroomden de boulevards van Parijs vol, tot er ruim een miljoen mensen op straat stonden. De vakbondsleiding hoopte dat arbeiders hiermee stoom hadden afgeblazen. Maar de enorme inspiratie van deze opleving leidde er juist toe dat de politieke ideeën werden teruggebracht naar de verschillende werkplekken.

Uiteindelijk waren het activisten in de vliegtuigfabriek Sud Aviation die als eersten besloten dat hun strijd voor betere werkomstandigheden hardere actie nodig had om te winnen: ze bezetten het bedrijf. Het nieuws van de bezetting verspreidde zich snel over het land, en in de ene na de andere werkplek volgden mensen hun voorbeeld en werd de productie lamgelegd. In totaal legden in drie weken tijd tien miljoen mensen het werk neer.

Niet overal waren de stakingen en bedrijfsbezettingen even voortvarend. De Communistische Partij (PCF) probeerde de acties zoveel mogelijk in te dammen met pogingen om de stakingscomités te domineren en iedereen naar huis te sturen. Ze deden er alles aan om de studenten en arbeiders letterlijk uit elkaar te houden. Op andere plekken echter was er voldoende kracht om initiatief van onderaf te nemen. Arbeiders bezetten hun fabrieken. Ze werden gesteund door studenten en scholieren die naar ze toekwamen met eten en drinken en nachtenlang met hen discussieerden.

De stakingsgolf en de staat stonden in een impasse tegenover elkaar. De politie bleek niet in staat om in te grijpen en De Gaulle vluchtte het land uit naar een Franse legerbasis in Duitsland. Moreel verslagen kwam De Gaulle bij een van zijn generaals aan. Hij vroeg of het mogelijk was om het leger in te zetten tegen de stakers, maar de generaal liet weten dat binnen het leger pamfletten circuleerden om te weigeren tegen stakers op te treden. In Frankrijk was de beweging een tegenmacht aan het vormen. Mensen organiseerden het dagelijks leven buiten de principes van winstbejag om. Immigranten publiceerden een pamflet waarin ze schreven dat ze zich voor het eerst thuis voelden in het land.

In allerlei sectoren begonnen mensen op basis van collectieve discussies en beslissingen hun eigen werk en leven een nieuwe vorm te geven. ‘Arbeidersmacht’ werd opeens heel concreet. Toen de regering een referendum probeerde uit te roepen kon ze geen drukkers vinden die bereid waren de stembiljetten te drukken. Maar de oude wereld was nog niet verslagen. Toen De Gaulle terugkwam in Frankrijk riep hij nieuwe verkiezingen uit. De reformistische partijen en vakbonden raakten in de ban van de nieuwe verkiezingen. Vooral de PCF en de vakbondsbureaucratie deden hun uiterste best om respectabel over te komen en te bewijzen dat zij de stakers weer aan het werk konden krijgen. Het gebrek aan een onafhankelijk en daadkrachtig netwerk van onderaf leidde ertoe dat ze hier uiteindelijk in slaagden. Binnen enkele weken na de meidagen was de revolutie in haar voortgang gestopt.

1968-2008 Rebel Year: barricades van mei (deel 1)

Mei 1968 was Europa in de ban van de grootste revolte in de naoorlogse periode. Het begon allemaal toen kleine groepjes studenten de confrontatie aandurfden met de oproerpolitie en steeds grotere groepen jongeren met zich mee trokken. Wat meestal vergeten wordt, is dat de studentenacties het startsein waren voor de grootste algemene staking in de geschiedenis.

Door Karwan Fatah

Frankrijk werd in de jaren zestig geregeerd door Charles de Gaulle. Hij vertegenwoordigde het oude autoritaire Frankrijk, dat als koloniale grootmacht voornamelijk in Algerije een bloedige oorlog voerde tegen onafhankelijkheidsbewegingen. Tegelijkertijd begon de Franse samenleving drastisch te veranderen. Kinderen uit de arbeidersklasse werden in de jaren zestig voor het eerst massaal naar universitaire ‘leerfabrieken’ gestuurd. De toenemende welvaart bleef voor velen onbereikbaar en het dagelijks werk was eentonig en inhoudsloos.

Dit gold niet alleen op de werkvloer, maar ook op de uit hun voegen barstende universiteiten. Collegezalen waren overvol, het onderwijs was ouderwets en de nadruk lag op concurrentie. Consumptiegoederen en reclames werden meer en meer een manier om onzekerheid en lusteloosheid af te kopen. Onder studenten, maar ook arbeiders, groeide de afstand tot de politieke macht en de afkeer van het leven dat werd samengevat als métro, boulot, dodo: reizen, werken, slapen.

In de geschiedenis van de meidagen van 1968 wordt het protest hiertegen soms als spontaan omschreven. Voor de heersende elite en pessimistische delen van links leek de opstand wel uit de lucht te komen vallen. Ze konden zich niet voorstellen dat mensen die zogenaamd apathisch waren en werden zoet gehouden met reclame en televisie nog in opstand zouden komen. Aan de basis van de beweging stonden echter allerlei georganiseerde groepen.

Op Nanterre, een van de dependances van de Parijse Sorbonne-universiteit, waren activisten al geruime tijd bezig met een aantal campagnes. Ze hielden bijeenkomsten tegen de oorlog in Vietnam en ze wilden dat mannen en vrouwen op de campus elkaar ook ’s avonds mochten bezoeken, wat verboden was. Oplopende confrontaties tussen de studenten en het bestuur veroorzaakten een cyclus van protest en bezetting van de universiteit.

Dit protest verplaatste zich naar het centrum van Parijs toen acht studenten – twee trotskisten, twee maoïsten, twee anarchisten, een situationist en een leider van de studentenbond – in het centrum van de stad zich bij een disciplinair comité moesten melden. Solidariteitsacties van medestudenten werden net zo aangepakt als de Franse staat met alle stakingen en acties deed. De CRS, de zeer gewelddadige oproerpolitie, probeerde de demonstranten hardhandig uit elkaar te slaan. De studenten reageerden door zich terug te trekken in een volkswijk naast de universiteit. De hele nacht vochten de studenten terug, terwijl buurtbewoners ze hielpen bij het bouwen van barricades en voedsel en drinken uitdeelden. De Meirevolte was begonnen.

1968-2008 Rebel Year: De Praagse Lente

Begin maart 1968 kondigde de nieuwe partijleider van de Tsjechoslowaakse communistische partij, Alexander Dubcek, een einde van de censuur aan. De hervormingen openden de weg voor de Praagse Lente. Studenten gebruikten de nieuwe vrijheid om de straat op te gaan, en droegen borden die het regime van de partij belachelijk maakten. In april kwam een levendige pers op gang. Deze golf van vrijheid botste al snel op de structuren van het door de Sovjet-Unie gecontroleerde Oostblok. Maar de Praagse Lente maakte duidelijk dat 1968 een jaar van de barricades was aan twee kanten van het ijzeren gordijn.



Bekijk hier de recente uitzending van het VPRO-programma Andere Tijden over de Praagse Lente, met veel beelden uit die tijd.

1968-2008 Rebel Year: Martin Luther King vermoord

Vandaag precies veertig jaar geleden werd een van de grootste vechters tegen racisme vermoord: Martin Luther King jr. Het beste eerbetoon is hem te herdenken door zijn eigen woorden. Daarom plaatsen we op deze dag drie fragmenten uit historische speeches van de voorvechter van burgerrechten voor zwarte Amerikanen.



'I have a dream' - niet alleen Kings bekendste speech, maar misschien wel de bekendste speech uit de wereldgeschiedenis.



Martin Luther King wordt vaak afgeschilderd als de priester van gematigdheid. Maar zijn tegenstanders zagen hem als een groot gevaar voor de gevestigde orde. In de jaren voor zijn dood begon Martin Luther King zich steeds duidelijker uit te spreken tegen het establishment als geheel. Niet alleen werd hij een van de belangrijkste tegenstanders in Amerika van de oorlog in Vietnam, maar in zijn laatste speeches werd klasse een steeds belangrijker thema. Deze speech hield King een maand voor zijn dood voor vakbondsleden in de gezondheidszorg. Zijn laatste speech hield hij voor stakende vuilnisophalers in Memphis.



Martin Luther Kings profetische woorden, een dag voor de moord. Na zijn dood braken rellen uit in alle grote steden van Amerika. Voor honderdduizenden zwarte Amerikanen liet de moord op King zien dat de strijd tegen racisme alleen gewonnen kon worden door in opstand te komen tegen het systeem dat hen onderdrukte.

Lees hier meer over de laatste jaren van Martin Luther King.

1968-2008 Rebel Year - Street Fighting Men

Evrywhere I hear the sound of marching, charging feet, boy
cause summer's here and the time is right for fighting in the street, boy

Op 17 maart 1968 nam Mick Jagger samen met tienduizenden anderen deel aan een historische anti-oorlogsmars, die eindigde in een veldslag tussen de Londense politie en de demonstranten op Grosvenor Square toen demonstranten probeerden de Amerikaanse ambassade binnen te dringen. Jagger - geen heel ervaren demonstrant - was wat teleurgesteld over het mislukken van die poging. Als reactie schreef hij Street Fighting Man, een nummer dat een icoon werd van 1968.



Maar niet iedereen was het met Mick Jagger eens dat er in 'sleepy London Town' geen plaats was voor Street Fighting Men. In de Vietnam Solidarity Campaign, die de demonstratie organiseerde, werd de boventoon gevoerd door revolutionaire socialisten die vonden dat de strijd tegen de oorlog in Vietnam verbonden moest worden met de strijd aan het thuisfront. Deze socialisten waren verdeeld over twee groepen 'hard boiled trots', zoals een andere protesterende rockster ze in het filmpje hieronder noemt. De IMG vond dat het zwaartepunt van de strijd lag bij radicaliserende studenten en de bewegingen in de Derde Wereld - vooral het Vietnamese Bevrijdings Leger van 'Ho-ho-ho Chi Minh'. De andere groep, de Britse International Socialists, zag het koppelen van de strijd tegen de Vietnamoorlog aan de arbeidersstrijd in de ontwikkelde kapitalistische landen als belangrijkste taak.

Maar die verschillen tussen de twee groepen weerhielden hen niet om samen op te trekken naar de ambassade. Toen bezorgde jonge IS-leden naar oprichter Tony Cliff kwamen om te vragen of ze wel mee konden doen aan een protest waar de naam van de (stalinistische) Ho Chi Minh aan de lopende band werd gescandeerd, was Cliffs puntige antwoord: 'I don't care what they shout, as long as we get into the bloody embassy'.

1968-2008 Rebel Year - Een nieuw Duitsland

De Volkskrant besteedde gisteren een groot artikel aan een boek, waarin een Duitse historicus de protestgeneratie van 1968 vergelijkt met de Nazi's. Het boek, met de lasterlijke titel Unser Kampf, is een nieuwe stap in de afrekening van conservatief rechts met de belangrijkste na-oorlogse poging om de maatschappij te veranderen.

In dit soort boeken wordt de ideologische lading nauwelijks verstopt achter de 'historische' argumenten. Zo stelt het boek dat het 'anti-Amerikanisme' van de studentenbeweging eigenlijk een verkapte voortzetting was van Hitlers anti-semitisme. De verwerking van het nazi-verleden, dat voor de revolutionaire '68-ers in Duitsland een overheersend thema was, was volgens de auteur niet gemeend. De conservatief Helmut Kohl hielp Duitsland het verleden te verwerken, en gaf het land zijn 'fatsoen' terug.

Als tegenwicht tegen deze nonsense vandaag een stukje echt Duits '68. Helaas niet ondertiteld, maar de beelden spreken voor zich. In februari kwamen tienduizend mensen samen op een groot Vietnam-congres in Berlijn. Enkele weken na het Tet-offensief, zorgde het internationale congres voor een versnelling in de Europese anti-oorlogsbeweging. In februari vonden grote demonstraties plaats in Berlijn, Parijs en Rome. Ook de leuzen van het protest gaven een verschuiving aan. In plaats van algemene oproepen voor vrede kwam solidariteit met het Vietnamese verzet. 'Ho-Ho-Ho Chi Min' werd nu de leus.

De impact van de Duitse studentenbeweging was deste groter, omdat Berlijn op het breukvlak van de Koude Oorlog lag. De socialistische studenten van de SDS verwierpen de dictatuur van de markt in het Westen en de dictatuur van staat en partij in het Oosten. Hun demonstratie trok symbolisch naar de muur, en de studenten speechten over de muur heen - tegen de zin van de autoriteiten in Oost en West.

1968-2008 Rebel Year: bloedbad in Orangeburg

Op 8 februari 1968 openden politie en de National Guard het vuur op een geweldloze demonstratie van studenten tegen de segregatie in een bowlinghal. Drie zwarte studenten werden gedood, en vele anderen raakten gewond.



Diezelfde maand schreef de zwarte schrijver James Baldwin:
'Let us attempt to face the fact that we are a racist society, racist to the very marrow, and we are fighting a racist war. No black man in chains in his own country, and watching the many deaths occurring around him every day, believes for the moment that America cares anything at all about the freedom of Asia. My own condition, as a black man in America, tells me what Americans really feel and really want, and tells me who they really are. And, therefore, every bombed village is my home town.'

1968-2008 Rebel Year - All-American Outlaw

Bevrijding was in 1968 een toverwoord. En de bewegingen die dat jaar loskwamen gebruikten dit woord niet alleen voor de nu voordehandliggende groepen: arbeiders, vrouwen, zwarte Amerikanen, de koloniën. Het ging juist ook om de bevrijding van de mensen die deze maatschappij het liefste wegstopt. En wie valt nu meer onder deze categorie dan gevangenen?

Zeker in Amerika brak een diep besef door, dat gevangenissen in het kapitalisme meestal vol zitten met mensen uit de armste lagen van de bevolking, migranten en andere onderdrukte minderheden. Of ze met een reden hun straf uitzitten of niet, volle gevangenissen blijven een uiting van een onvrije maatschappij. Muziek speelde een belangrijke rol in het doorbreken van de muren. In januari 1968 hield niemand minder dan de country- en folkheld Johnny Cash een concert in de beruchte Folsom Prison. Een jaar later speelde hij opnieuw in een andere gevangenis die bekend stond om zijn misstanden: San Quentin. De bewakers vroegen hem om het vooral rustig aan te doen. Maar op het podium liet Cash het niet na om de gevangenen te laten zien waar hij stond: 'San Quentin, I hate every inch of you'. Helaas geen beelden van het eerste concert, maar de beelden van San Quentin geven de sfeer goed weer.

1968-2008 Rebel Year - No Vietcong called me nigger

Muhammad Ali, kampioen zwaargewicht boksen, had het Amerikaanse establishment al een keer geschokt door zich aan te sluiten bij de Nation of Islam en zijn 'slavennaam' Cassius Clay te verruilen voor de naam waaronder we hem nog steeds kennen. Maar toen hij ook nog weigerde te vechten in Vietnam, besloten ze tot actie over te gaan. Muhammad Ali moest voor de rechter verschijnen, maar weigerde om alsnog naar Vietnam te gaan. 'No Vietcong ever called me nigger', zou Ali gezegd hebben. In ieder geval maakte hij aan iedereen duidelijk dat hij niet bereid was te vechten in een oorlog waarmee arme zwarte Amerikanen niets te maken hadden. Op 18 januari 1968 volgde de uitspraak in hoger beroep. Ali verloor voor drie jaar zijn boksvergunning, en daarmee zijn levensonderhoud. Maar voor miljoenen mensen in de wereld maakte zijn stellingname hem alleen maar meer tot 'the greatest'.

1968-2008 Rebel Year - het begin

1968: het jaar van de barricades in Oost en West. Van studentenopstanden en arbeidersprotest. Van de verbeelding aan de macht in Parijs, bloedvergieten in Vietnam, de moord op Martin Luther King, de culturele revolutie die ontspoorde en van revoluties in de cultuur. Wij brengen de komende twaalf maanden een eerbetoon aan dit rebelse jaar in beeld en geluid.

De openingsacte is voor het Vietnamese Bevrijdingsleger, dat in januari 1968 het Tet-offensief lanceerde. Het verrassingsoffensief eindigde in een militaire nederlaag, maar een morele overwinning. De illusie dat de Amerikaanse supermacht in Vietnam kon winnen was gebroken.



Lees hier meer over de achtergrond en het verloop van het Tet-offensief.