Foto's en beeld Marxism 2009

Duizenden socialisten uit heel Europa en een groot aantal landen daarbuiten namen vorige week deel aan het Marxism Festival 2009 in Londen. Onder hen ook een groep van 30 Nederlanders. Hieronder een korte foto-impressie, links naar meer foto's en verschillende inleidingen op Youtube.




Een volle zaal bij de opening van het Marxism Festival


Spandoeken maken is een Britse traditie


Veel aandacht voor cultuur, waaronder een stomend optreden van de Cubaanse violist Omar Puente en zijn band

Kijk voor uitgebreide fotoverslagen hier en hier

Video's van de inleidingen van Chris Harman en David Harvey over de economische crisis:




Kijk hier voor meer video's

Marxisme Zomerschool

Ook dit jaar organiseren de Internationale Socialisten weer een zomerschool, met discussiebijeenkomsten en een aansluitende barbecue in het park.

Zondag 16 augustus
Locatie: ZIMIHC, Bouwstraat 55, Utrecht

Programma:

11:00-12:15
Komen mannen van Mars en vrouwen van Venus?
Marx en Engels als praktische revolutionairen

12:45-14:00
Is Wilders een fascist?
Kapers op de kust: piraterij in de 21ste eeuw

15:00-16:15
Pakistan: tussen Obama en Taliban
Socialisme of anarchisme?

16:45-18:00
Shockdoctrine in Nederland: Balkenende en de crisis
1917: revolutie in de kunst

18:10-18:30
Afsluiting

Toegang: € 5,- voor het dagprogramma en €5,- voor de barbecue. Meld je aan via zomerschool@internationalesocialisten.org / Foto: Jos van Zetten

Marxism 2009 in Londen

Van 2 tot 6 juli vindt in Londen het jaarlijkse festival Marxism plaats, een van de grootste politieke trefpunten voor socialisten in Europa. Enkele duizenden bezoekers zullen deelnemen aan ruim 200 bijeenkomsten, debatten. Daarnaast is er ook ruime aandacht voor film, muziek en beeldende kunst.

Marxism wordt georganiseerd door de Britse Socialist Workers Party, en vindt plaats in het centrum van Londen. Onder de sprekers dit jaar zijn radicale geograaf David Harvey, schrijver en journalist Tariq Ali, marxistische kunstcriticus Terry Eagleton, de bekende filosoof Slavoj Žižek, de socialistisch-feministische historica Sheila Rowbotham, professor in de politieke theorie Alex Callinicos en schrijver over marxisme en ecologie John Bellamy Foster.

Het complete programma van Marxism 2009 is nu online te bekijken. Ook vanuit Nederland zal een groep socialisten aan het festival deelnemen. Neem contact op als je interesse hebt om mee te gaan, door een e-mail te sturen naar info@internationalesocialisten.org

Het Parool over Marxisme Festival 2009

Afgelopen weekend vond in Amsterdam het Marxisme Festival 2009 plaats. Het Parool deed verslag.

Hij bestaat heus nog, de echte rode revolutionair

Als Arnold Heertje de zaal betreedt, wordt hij met een uitbundig applaus verwelkomd. De econoom heeft de laatste tijd duidelijk blijk gegeven van zijn waardering voor de analyse van Karl Marx en daarvoor wordt hij hier beloond.

Dit weekeinde hielden de Internationale Socialisten weer hun Marxisme Festival. Sommige bezoekers dragen shirts met de beeltenis van Leon Trotski of petjes met de opdruk working class.

Heertje reageert droogjes op de enthousiaste ontvangst: "Iedereen is al door het dolle heen." Universiteitstheater Crea is overvol. Anderhalf uur lang zuigen zo'n honderd aanwezigen ieder woord over kapitalisme, communisme en revolutie in zich op. Heertje en de twee andere sprekers citeren uit het Communistisch Manifest (1848) en Het Kapitaal (1867).

De citaten tonen aan dat Marx (1818-1883) en Friedrich Engels (1820-1895) op zijn minst de tendensen hebben onderkend die leidden tot de kredietcrisis. De marxisten opereren in het licht van die crisis met vernieuwd zelfvertrouwen. "We zijn de grootste beweging links van de SP," zegt Peyman Jafari, één van de organisatoren, trots.

Maar vergeleken met de Internationale Socialisten komen de SP'ers nogal gematigd over. Het thema van dit debat is: had Marx gelijk? In dit gezelschap is daar eigenlijk maar één antwoord op mogelijk. SP-Kamerlid Ronald van Raak houdt zijn exemplaar van het Communistisch Manifest omhoog en vertelt hoeveel hij er van geleerd heeft. "Ik lees het nog wel eens op zondagmiddag." Heertje overtreft hem: "Ik lees het iedere dag."

Maar Heertje houdt de aanwezigen ook voor dat de verwachting van een revolutie niet uitgekomen is. Volgens Heertje is de les wel dat het kapitalisme ingeperkt moet worden. Hij gebruikt de metafoor van een verkeersdrempel die ervoor zorgt dat iedereen zich aan een maximumsnelheid houdt.

Een drempel opwerpen is één van de bezoekers veel te timide. "Ruk die chauffeur uit zijn PC Hoofttractor," stelt hij voor. Het levert hem applaus op. Als Van Raak zegt dat er gelukkig geen revolutie is gekomen, gelukkig omdat dat 'een hoop bloed en ellende' scheelt, reageren sommigen verontwaardigd.

Maar met de SP praten de Internationale Socialisten tenminste nog. Met GroenLinks zijn de banden minder sterk. "Dat is te veel de neoliberale kant opgegaan," zegt Jafari. Op het programma staat ook een debat over Lenin. Is die ook aan een revival toe? "Ik maak een scherpe scheiding tussen Lenin en Stalin. Lenin was een van de meest democratische politici van zijn tijd," vindt Jafari.

Foto: Dave Dear

Marxisme Festival: een paar foto's

Ruim driehonderd mensen namen dit weekend deel aan het Marxisme Festival 2009. Hieronder een paar beelden, geschoten door Jos van Zetten. Kijk hier voor meer!


Het slotdebat bracht sprekers van antikapitalistisch links uit heel Europa samen over het thema: 'Europa in verzet: wij gaan de crisis niet betalen'.

De bekende econoom Arnold Heertje debatteerde op zaterdagavond over 'de relevantie van Marx'.

Antikapitalistisch links komt bijeen in Amsterdam

Marxisme Festival 2009

EEN SYSTEEM IN CRISISEEN WERELD VAN VERZET

Een weekend vol debat, discussie, film en muziek
Zaterdag 9 + zondag 10 mei 2009
CREA Theater / Turfdraagsterpad 17 / Amsterdam

Het jaarlijkse Marxisme Festival vindt dit jaar plaats tegen de achtergrond van de ergste economische crisis sinds de jaren dertig. De crisis van het kapitalisme heeft ook andere dimensies: klimaatverandering, voedsel tekorten, oorlogen en toenemend racisme. Deze vormen daarom de belangrijkste thema’s op de dertig bijeenkomsten en debatten, die net als voorgaande jaren door honderden bezoekers bijgewoond zullen worden.

Ook dit jaar is er weer aandacht voor documentaires en muziek, met een optreden van rijzende ster en kritische rapper Manu op zaterdagavond. Hieronder volgt een aantal hoogtepunten uit het programma:

* Europa in verzet: wij gaan de crisis niet betalen!Jean-Yves Lesage (Nouveau Parti Anticapitaliste, Frankrijk), Sotiris Kontogiannis (SEK, Griekse Socialistische Arbeiderspartij), Sara Farris (Sinistra Critica, Italië), Lindsey German (Socialist Workers Party, UK), Volkhard Mosler (Die Linke, Duitsland) en Pepijn Brandon (Internationale Socialisten).

* De opkomst van Wilders: wat is het antwoord van links?Mohamed Rabbae (Een Land Een Samenleving), Rene Danen (Nederland Bekent Kleur), Nora el-Jebli (Moslima Polder Brigade) en Bram Wanrooij (IS)

* Kapitalisme in crisis: had Marx gelijk? - Arnold Heertje (econoom), Ronald van Raak (kamerlid SP) en Pepijn Brandon (IS)

* Tussen bimbocultuur en emancipatie: vrouwenstrijd anno 2009 - Rebecca Gomperts (Woman on Waves Foundation), Lindsey German (SWP) en Catherine Black (IS)

* De crisis, de vakbond en links: de terugkeer van klassenstrijd - Cees Ladestein (OR Nemef / FNV), Erhan Can (organizer FNV) en Bart Griffioen (IS)

* Voorbij de spaarlamp: hoe stoppen we klimaatverandering? - Linda IJmker (Milieudefensie) en Judith de Jong (IS)

* 10 jaar Hugo Chávez: revolutionaire strategie in Venezuela - Mike Gonzalez (socialist uit Venezuela) en Agustín Pérez Celis (ambassadeur van Venezuela)

* Na de oorlog tegen Gaza: is vrede in Palestina ooit mogelijk? - Hajo Meyer (Een Ander Joods Geluid), Wim Lankamp (Nederlands Palestina Komitee)

* Van Darwin tot sociaal-Darwinisme: zit het in onze genen? - Mark Kilian (IS)

Zie voor de andere 30 bijeenkomsten en debatten en het tijdschema: www.internationalesocialisten.org/marxisme2009

Marx voor Beginners

LeesLinks heeft korte introductie in de ideeën van Marx heruitgegeven. Deze is te koop op het Marxisme Festival of te bestellen via deze site.

Iedereen heeft wel eens gehoord van Karl Marx. Maar hoeveel mensen weten ook echt waar hij voor stond? Voor zijn vijanden was hij een monster, en was hij verantwoordelijk voor ideeën die geleid hebben tot Stalins dictatuur in Rusland. Zelfs voor sommigen van zijn vrienden, die weten dat dit een leugen is, was Marx toch vooral een filosoof die zijn tijd veelal doorbracht in de British Library.

Maar Marx was veel meer dan dat. Boven alles was hij een revolutionair. Deze korte introductie van Mike Gonzalez laat zien hoe Marx zijn ideeën ontwikkelde in de grote gevechten in de negentiende eeuw voor democratie en de emancipatie van de arbeidersklasse. Ook geeft hij aan dat Marx nog altijd veel te bieden heeft voor onze eigen tijd.

Bestel de brochure bij LeesLinks

Heertje over Het Kapitaal

Arnold Heertje, voor velen bekend als de schrijver van de economieboeken op de middelbare school, vertelt in De Wereld Draait Door over de actualiteit van Marx. Een mooie noot bij deze eerste mei.


Arnold Heertje gaat volgend weekend op het Marxisme Festival in debat met Ronald van Raak (SP) en Pepijn Brandon (IS) over 'Kapitalisme in crisis: had Marx gelijk?' Zaterdag 9 mei, 19.30 – 21.00.

Programma Marxisme Festival online

Marxisme Festival 2009
EEN SYSTEEM IN CRISIS
EEN WERELD VAN VERZET

Een weekend vol debat, discussie, film en muziek
Zaterdag 9 + zondag 10 mei 2009
CREA Theater / Turfdraagsterpad 17 / Amsterdam

MET ALS SPREKERS O.A.
Arnold Heertje (econoom) / Ronald van Raak (kamerlid SP) / Jean-Yves Lesage (Nouveau Parti Anticapitaliste) / Linda IJmker (Milieudefensie) / Agustín Pérez Celis (ambassadeur van Venezuela) / Mohamed Rabbae (Een Land Een Samenleving) / Lindsey German (Stop the War, UK) / Cees Ladestein (OR Nemef/FNV) / Rebecca Gomperts (Woman on Waves Foundation) / Maina van der Zwan (IS) / Hajo Meyer (Een Ander Joods Geluid) / Sotiris Kontogiannis (SEK, Griekse Socialistische Arbeiderspartij) / Mike Gonzalez (socialist uit Venezuela) / Peyman Jafari (auteur Het Andere Iran) / Marjolein 't Hart (UvA) / Sara Farris (Sinistra Critica, Italië) / Marienella Yanes (filmmaker Red Oil) / Erkan Dogan (socialist uit Turkije) / Antonio Carmona Baez (IIRE) / Volkhard Mosler (Die Linke, Duitsland) / Sjaak van der Velden (IISG) / Bart Griffioen (hoofdredacteur De Socialist) / Nora el-Jebli (Moslima Polder Brigade) / Henk Overbeek (VU)

RUIM 30 DEBATTEN EN BIJEENKOMSTEN, O.A.
Kapitalisme in crisis: had Marx gelijk?
Voorbij de spaarlamp: hoe stoppen we klimaatverandering?
De wereld onder Obama: vaarwel imperialisme?
De crisis, de vakbond en links: de terugkeer van klassenstrijd
10 jaar Hugo Chávez: revolutionaire strategie in Venezuela
Na de oorlog tegen Gaza: is vrede in Palestina ooit mogelijk?
Arbeiders en studenten in opstand: ooggetuige uit Griekenland
De islam en fundamentalisme: de achilleshiel van links
Tussen bimbocultuur en emancipatie: vrouwenstrijd anno 2009
De opkomst van Wilders: wat is het antwoord van links?
Van Darwin tot sociaal-Darwinisme: zit het in onze genen?
Che Guevara: van de Cubaanse revolutie tot Hollywood
Van Khomeini tot Ahmadinejad: 30 jaar Iraanse Revolutie
Zal Koerdistan ooit vrij zijn?
Humor en protest: een korte geschiedenis
Maar... is het kunst?

CULTUREEL AVONDPROGRAMMA
Met Slam Poetry en een optreden van rapper Manu
Zaterdag 9 mei 22.00 uur

DOCUMENTAIRES, O.A.
Red Oil (2009): film van Marienella Yanes over het alternatief runnen van de olie-industrie in het Venezuela onder Hugo Chávez. Yanes zal de film persoonlijk inleiden.

Capitalism hits the fan (2009): met adembenemende helderheid legt marxistisch econoom Richard Wolff de wortels van de huidige crisis bloot. Hij laat zien dat deze al decennia lang aan het rijpen was en het failliet van het kapitalisme zelf vertegenwoordigt.

Islamofobie: Loos Alarm (2009): documentaire over de feiten en mythes rond moslims en de islam in Nederland. Voorafgaand aan de vertoning is er een interview met de jonge filmmakers en Nora el-Jebli van de Moslima Polder Brigade.

Nieuwe ISJ uit

De nieuwe International Socialism Journal is uit, het theoretische kwartaalblad van de Britse Socialist Workers Party.

Dit nummer van de ISJ staat grotendeels in het kader van de economische crisis en de mogelijkheden voor een herleving van klassenstrijd in Europa:
- Panos Garganas over de sociale explosie in Griekenland
- Charlie Kimber over de perspectieven voor arbeidersstrijd in Groot-Brittannië
- John Newsinger kijkt terug op 1934, het jaar waarin in de VS de strijdbaarheid tegenover de gevolgen van de grote depressie op gang kwam
- Alex Callinicos bespreekt het nieuwe boek over de financiële crisis van de vooraanstaande analyst van de Financial Times Martin Wolf.

En verder o.a.:
- Terry Eagelton over socialisme en cultuur
- Discussiedossier over het neoliberalisme
- Recensies over Gramsci, Negri, de geschiedenis van het kapitalisme en veel meer.

Lees verder op de website van de ISJ

Inleidingen Marxisme Winterschool

Vorige week zondag namen meer dan 100 mensen deel aan een discussiemiddag over 'Marx en de economische crisis'. Gezien de turbulente vooruitzichten was dat niet bepaald een overbodige luxe. Degenen die er niet bij konden zijn kunnen met de onderstaande inleidingen alsnog een vleugje van de dag meepikken.

Serie 1: Inleiding in Het Kapitaal van Marx

Rob Gerretsen, De noodzaak van theorie: Marx' methode - download of gebruik de flash-player (opname begint na 50 seconden):


Michel Tilanus, Arbeidswaarde, winst en accumulatie - download of gebruik de flash-player:


Chris Harman, Marx' theory of economic crisis - download of gebruik de flash-player (opname begint na 14 seconden):


Serie 2: De huidige crisis begrijpen

Chris Harman, Financial crisis or crisis of the system? -download of gebruik de flash-player:


Pepijn Brandon, Keynes en het Rijnlandmodel: is een ander kapitalisme mogelijk? - download of gebruik de flash-player:


Max van der Lingen, Wat is het alternatief voor het kapitalisme? - download of gebruik de flash-player:

Marxisme Winterschool 2009

Discussiedag met als speciale gastspreker: Chris Harman (hoofdredacteur van International Socialism Journal en auteur van onder andere Explaining the Crisis en A Peoples History of the World).

Met deze Marxisme Winterschool 2009, onze eerste landelijke discussiemiddag van het nieuwe jaar, willen we dieper ingaan op de kredietcrisis en de economische recessie die de wereld in groeiende mate in zijn greep houdt. Hoe diep zal deze crisis van het kapitalisme gaan, en waar komt deze vandaan? Hoe kunnen de klassieke ideeën van Karl Marx ons daarbij aan antwoorden helpen?

In een serie bijeenkomsten ter 'Inleiding in Het Kapitaal van Marx' worden de kernideeën van de marxistische economie behandeld. In een parallelle serie over 'De huidige crisis begrijpen' worden deze ideeën toegepast om het ontstaan en de ontwikkeling van de nieuwe crisis te analyseren, en de vraag te beantwoorden wat de oplossingen kunnen zijn.

Programma
11.00-11.30: Zaal open en openingssessie

Serie 1 - Inleiding in Het Kapitaal van Marx
11.30-12.45: De noodzaak van theorie: Marx’ methode
(leesmateriaal: ‘history and method’)
13.30-14.45: Arbeidswaarde, winst en accumulatie
(leesmateriaal: ‘warenproductie’, ‘kapitaal en uitbuiting’, ‘accumulatie’)
15.30-16.45: Marx’ theorie van economische crises
(leesmateriaal: ‘crises’; handig is ook het hoofdstuk ‘de kringloop van het industriële kapitaal’)

Download hier de twee readers (in PDF): Reader 1 en reader 2

Serie 2 - De huidige crisis begrijpen
11.30-12.45: Een financiële crisis of een crisis van het systeem?
13.30-14.45: Keynes en het Rijnlandse model: is een ander kapitalisme mogelijk?
15.30-16.45: Wat is het alternatief voor het kapitalisme?

17.00-17.30: Slotsessie
De politieke gevolgen van de crisis en de uitdagingen voor links

De Marxisme Winterschool is toegankelijk voor alle belangstellenden. Aanmelden kan door een e-mail te sturen naar winterschool@internationalesocialisten.org

Islam, fundamentalisme en links

foto: Jos van Zetten

Zoals bij elk conflict in het Midden Oosten, leidt de Israëlische oorlog tegen Gaza tot een felle discussie over ‘islamitisch fundamentalisme’. Aan de ene kant gebruiken rechtse politici en de gevestigde media het ‘fundamentalistische’ karakter van Hamas als een excuus om de massaslachting in Gaza te rechtvaardigen. Aan de andere kant vinden sommige mensen die de oorlog wél verafschuwen, het moeilijk om hun stem luid en duidelijk te verheffen als het om Gaza gaat, want ze verafschuwen ook de Hamas.

We zien, niet voor het eerst, dat een ‘linkse’ partij zoals de PvdA hier elk principe opzij legt, als dat meer stemmen oplevert. Hierin lijken ze ironisch genoeg op ultra-linkse sektes, die voor het behoud van hun 'zuivere leer' elke strijd vermijden die mensen aantrekt met verschillende ideeën (ook islamitische of fundamentalistische). In beide gevallen is het resultaat verlamming en passiviteit, waardoor de oorlogsvoerders hun gang kunnen gaan om dood en verderf te zaaien.

Soortgelijke discussies laaiden ook op na de aanslagen van 11 september en de daarop volgende oorlogen tegen Afghanistan en Irak. Hierbij de link naar een artikel van ons uit die periode, dat nog steeds relevant is voor de actuele debatten die rond de oorlog tegen Gaza opkomen: De Profeet en het Proletariaat

Uit de rooie archieven

Voor iedereen die nieuwsgierig is geworden door het veelvuldig gebruik van de naam Marx in de media is het Marxist Internet Archive (MIA) een onmisbare bron van informatie.

Door Pepijn Brandon

Een van de grote voordelen is natuurlijk dat het MIA je in een handomdraai toegang verschaft tot, noem maar iets, het Communistisch Manifest, het tegenwoordig zo populaire Kapitaal of handige overzichtspagina’s met de belangrijkste boeken van Rosa Luxemburg of Trotski. Maar het MIA biedt niet alleen een ongekende hoeveelheid bekende socialistische klassiekers. Elke maand worden artikelen en boeken toegevoegd die anders alleen toegankelijk zouden zijn voor het vreemde ras van marxologische bibliofielen.

Een kleine greep uit recent geplaatst materiaal maakt duidelijk wat voor schat aan informatie er op deze site te vinden is voor de socialist met leeshonger. Neem bijvoorbeeld het uit de obscuriteit geviste artikeltje van Raya Dunayevskaya met de titel ‘The USSR is a capitalist society’. De voormalige secretaresse van Trotski schreef dit artikel in 1941, zeven jaar voordat Tony Cliff de eerste versie van zijn boek Staatskapitalisme in Rusland publiceerde. Dunayevskaya’s analyse van de economische structuur van het Russische staatskapitalisme was en bleef veel beperkter dan die van Cliff, maar haar analyse van de klassentegenstellingen onder de mantel van staatseigendom was een belangrijke stap vooruit ten opzichte van de gangbare analyse binnen de trotskistische beweging.

Een ander juweeltje is een artikel van de Nederlandse trotskist T. van der Kolk (een pseudonym) in Fourth International uit januari-februari 1950 over de net verworven onafhankelijkheid van Indonesië. De schrijver legt niet alleen in het kort de botsende imperialistische belangen tussen het tanende Nederlandse kolonialisme en de opkomende Amerikaanse macht bloot. Hij schrijft ook over de grote sociale tegenstellingen binnen de net gevestigde Indonesische staat. Zijn slot is een gloedvolle uiting van anti-koloniaal internationalisme.

Ook degenen die de huidige crisis een goede aanleiding vinden om zich verder te verdiepen in marxistische economie kunnen op het MIA hun hart ophalen. Via een handige overzichtspagina vind je zowel niet-marxistische economische klassiekers van Smith tot Keynes, als de belangrijkste economische werken van Marx en Engels, naast veel waardevol materiaal van twintigste-eeuwse socialistische auteurs. Van Marx zelf niet alleen Het Kapitaal, dat helaas de onvermijdelijke stevige studie vraagt, maar ook simpelere introducties zoals Loonarbeid en Kapitaal en Loon, Prijs en Winst (beide in het Nederlands!).

Ook op dit terrein plaatst het MIA maandelijks ‘nieuw’ materiaal uit de archieven. Deze maand onder andere een recensie uit 1934 door Paul Mattick van Henryk Grossmans Marx’s Theory of Accumulation, waarin Grossman de ‘tendens van de dalende winstvoet’ terugplaatste in het hart van Marx’ crisistheorie. Geen makkelijk stuk, maar wel heel waardevol.

Tenslotte groeit bijna maandelijks het online-archief van de International Socialism Journal, die dit jaar vijftig jaar verschijnt. Ian Birchall, die er vanaf het begin bij was, geeft in het nieuwste nummer een kort overzicht van wat dit blad in een halve eeuw allemaal te bieden had, met in de voetnoten links naar de belangrijkste bijdragen. Ook nuttig voor de lezers die ons in hun comments per abuis terug naar Rusland, Cuba of Noord-Korea wensen, en voor de enkele zonderling die zelf graag zijn of haar koffers zou pakken. Veel leesplezier!

Inleidingen John Rees online

John Rees is een Britse marxist en auteur van onder andere Imperialism and Resistance en The Algebra of Revolution. Afgelopen zondag was hij in Nederland om een scholing te geven over revolutionaire strategie en tactiek. Luister hieronder naar zijn inleidingen: download de mp3's of gebruik de flash-players.

Partij en klasse (duur: 23 minuten, 5,4 MB) - download of gebruik de flash-player:


Strategie en tactiek (duur: 27 minuten, 6,1 MB) - download of gebruik de flash-player:


Economische crisis (duur: 25 minuten, 5,4 MB) - download of gebruik de flash-player:

Wil de echte Marx opstaan? (deel 1)

Marx is terug van weggeweest. Van Vrij Nederland tot Spunk Magazine is er hernieuwde interesse in de bebaarde revolutionair. Critici wijzen Marx echter van de hand als verouderd of komen met het argument dat hij misschien als theoreticus interessant is, maar in de praktijk tot ellende leidt. Maar over welke theorie en praktijk hebben we het precies? In de middenpagina’s van de Socialist van november gaat Maina van der Zwan in op de vraag wie de echte Marx was. We reproduceren het artikel in twee delen.

Drie decennia lang is ons voorgehouden dat de markt wonderen verricht, dat je jezelf moet redden en niet je handje bij vadertje staat moet ophouden. Dezelfde politici en economen die dat beleid vurig hebben aangejaagd, pleiten nu voor staatsinterventie om een crisis à la jaren dertig af te wenden. Niet gek dus dat er grote verwarring heerst, mensen zich openlijk afvragen of het kapitalisme wel werkt en het spook van Marx weer door Europa waart.

Maar over welke Marx hebben we het? Columnist Elsbeth Etty schrijft: ‘Marx’ actualiteit ligt niet in propaganda voor het socialisme, maar in zijn analyse van het kapitalisme.’ Om vervolgens vanuit Marx te concluderen dat er een strenge regulering van kapitaalmarkten nodig is. Econoom Arnold Heertje vindt Marx ook ‘actueler dan ooit’, en gebruikt zijn systeemkritiek om een nieuw evenwicht in datzelfde systeem te zoeken. De houding ten opzichte van Marx kan als volgt worden samengevat: ‘Interessante econoom, maar voor politieke oplossingen moeten we elders zijn.’

Marx’ politieke opvattingen waren juist nauw verbonden met zijn analyse van het kapitalisme. Hij zag het kapitalisme niet als zomaar een economisch systeem, maar een machtsstelsel dat gebaseerd is op uitbuiting van de ene klasse door de andere, en wordt voortgedreven door een moordende concurrentie.

Van links tot rechts wordt de crisis geweten aan een ‘cultuur van hebzucht’, maar dat al die bankiers en directeuren zo zijn is niet toevallig. Marx schrijft in Het Kapitaal dat de kapitalist als een vrek bezeten is van de drang naar steeds meer rijkdom.

Maar: ‘Wat bij de vrek slechts een persoonlijke eigenaardigheid is, is bij de kapitalist het effect van een sociaal mechanisme, waarvan hij slechts een van de raderen is. De ontwikkeling van de kapitalistische productie maakt het voortdurend noodzakelijk om de hoeveelheid kapitaal die in een bepaalde industrievestiging ingezet wordt uit te breiden, en de concurrentie maakt dat de innerlijke wetten van de kapitalistische productie door de individuele kapitalist gevoeld worden als uitwendige dwingende wetten. Ze dwingt hem voortdurend zijn kapitaal uit te breiden om het te behouden. Maar hij kan het slechts uitbreiden door voortdurende accumulatie. Accumuleer, accumuleer! Dat is Mozes en de profeten!’

Deze dynamiek van kapitaalaccumulatie heeft de mensheid een enorme vooruitgang in productiecapaciteit en technologie opgeleverd. Maar die middelen worden niet ingezet voor het bevredigen van menselijke behoeften, maar voor winstbejag. En die winst komt niet uit de lucht vallen, maar wordt onttrokken aan het arbeidsproces door middel van uitbuiting. Dit creëert een fundamentele tegenstelling in de maatschappij, tussen de overweldigende meerderheid die is gedwongen haar arbeidskracht te verkopen, en een kleine klasse die de productie controleert en de arbeiders uitbuit. Mensen die denken dat dit ouderwets is, zijn zelf niet van deze tijd. Kijk naar de exorbitante zelfverrijking aan de top en de constante druk op de lonen en levensstandaard van de rest.

In de slag om winstmaximalisatie drukken bazen de lonen van de werknemers, verhogen ze hun werkuren en verslechteren ze de arbeidsomstandigheden. Dit terwijl ze extra in machines investeren die de productiviteit opkrikken. Ze zijn allemaal gedwongen om in die wedloop mee te gaan. Door deze concurrentie heerst de ‘anarchie van de markt’. Elke kapitalist haast zich om een groter deel van de taart te bemachtigen, maar doordat ze dit allemaal doen wordt er in het systeem als geheel structureel meer geproduceerd dan er geconsumeerd kan worden. Er zijn allerlei kortetermijnoplossingen die dit tegengaan. Denk aan het op leningen gebaseerde consumentisme. Maar dat is niet eeuwig vol te houden, zoals bleek met de huidige crisis.

Op een gegeven moment bereikt de boom een hoogtepunt en blijven bedrijven met onverkochte goederen zitten. Resultaat is dat de zwaksten failliet gaan, met ontslaggolven en minder koopkracht voor arbeiders als gevolg. Zo belandt het systeem in een crisis van overproductie. Marx en Engels omschreven dit al in het Communistisch Manifest: ‘In crisis breekt een maatschappelijke epidemie uit, die in vroegere tijdperken een absurditeit zou hebben geleken – de epidemie van de overproductie. De samenleving ziet zich dan plotseling in een toestand van tijdelijke barbaarsheid teruggebracht. (...) de industrie en de commercie lijken vernietigd. Waarom? Omdat zij (...) te veel industrie en teveel commercie bezit.’

Dat er in de 21ste eeuw nog steeds armoede en honger bestaan is geen toeval, maar een inherent onderdeel van het systeem.

Wil de echte Marx opstaan? (deel 2)

Voor vele miljoenen mensen is de onmacht van het kapitalisme om in hun behoeften te voorzien geen academische discussie, maar de dagelijkse realiteit. Negentienduizend kinderen sterven dagelijks aan geneesbare ziektes. Hoewel er meer dan genoeg voedsel op deze wereld is, leven volgens nieuwe cijfers van de Wereldbank 1,4 miljard mensen in extreme armoede, terwijl 1 procent van de wereldbevolking net zoveel bezit als 57 procent. In allerlei opzichten is het kapitalisme een systeem van zieke tegenstellingen. En het is precies deze waanzin die mensen tot verzet drijft.

Marx plaatste zich aan de kant van de onderdrukten. Zijn studies naar de werkingen van het kapitalisme – ‘droge theorie’ zoals hij het zelf noemde – waren bedoeld als wapens voor arbeiders in hun strijd tegen uitbuiting en onderdrukking. Zijn levensmotto luidt dan ook: ‘De filosofen hebben de wereld slechts verschillend geïnterpreteerd, het gaat erom haar te veranderen.’ Maar over het socialistische alternatief dat Marx in gedachte had, bestaan de meest hardnekkige misvattingen. ‘Leuke theorie, maar in de praktijk leidt het tot ellende’, aldus een veelgehoorde opvatting. Maar over welke theorie en praktijk hebben we het precies?

Voor Marx was socialisme een maatschappij waarin ieder naar vermogen zou produceren en ieder naar behoefte kon consumeren. Voorwaarden hiervoor waren dat a) de productiecapaciteit dusdanig was gegroeid dat er geen schaarste zou kunnen zijn en b) dat producenten controle zouden hebben over de productie en zeggenschap over wat er met de goederen gebeurt. Eigenlijk komt socialisme dus neer op het democratiseren van de economie. Zo’n economie zou gedragen worden door netwerken van producenten en consumenten die discussiëren en besluiten nemen over hoe ze de beschikbare rijkdom kunnen inzetten voor het bevredigen van hun behoeften.

De kerngedachte van Marx was dat mensen dit alleen voor elkaar zouden krijgen als ze door strijd hun collectieve kracht zouden ontdekken, en dat zich daarin de kiemen voor een nieuwe maatschappij bevinden. ‘De emancipatie van de werkende klassen moet veroverd worden door henzelf. De emancipatiestrijd van de werkende klassen is geen strijd voor klasseprivileges en monopolies, maar voor gelijke rechten en plichten en de afschaffing van de klassendictatuur.’ Dit was de eerste algemene regel die Marx voor de Eerste Internationale had opgesteld. Rond die theorie én praktijk is de marxistische traditie opgebouwd.

Wie deze ideeën als uitgangspunt neemt, kan zien dat dictaturen in het voormalige Oostblok, China of Cuba geen ‘slechte uitwerkingen’ waren van het socialisme maar eerder varianten van het kapitalisme – staatskapitalisme om precies te zijn. Achter de communistische façade van deze regimes schuilde een werkelijkheid van staatsgeleide uitbuiting en dictatoriale onderdrukking. De stalinistische regimes werkten als één groot bedrijf waarin de bureaucratie de besluiten nam, om van bovenaf het land te industrialiseren en met het Westen te concurreren. Deze karikaturen van socialisme kunnen niet in de schoenen van Marx geschoven worden.

Hetzelfde geldt voor de wandaden van ‘socialisten’ van het type Wim Kok of Wouter Bos. De eerst hekelde de ‘exhibitionistische zelfverrijking’ van topbestuurders, om er een paar jaar later zelf een exponent van te worden. Bos heeft het over ‘het einde van het Amerikaanse superkapitalisme’, om vervolgens datzelfde kapitalisme aan een miljardeninfuus te leggen. SP-leiders Agnes Kant en Jan Marijnissen verfoeien het ‘graaikapitalisme’ van het Angelsaksische model, om vervolgens te pleiten voor het ‘alternatief’ van een Rijnlandmodel, waarin een regulerende staat het kapitalistische beest in bedwang moet houden. Hiermee begeeft de SP zich op dezelfde reformistische weg waaraan de PvdA ooit begon.

Reformistische partijen veronderstellen dat de staat een neutraal orgaan is, dat ingezet kan worden voor het ‘algemeen belang’. Maar in het kapitalisme bestaat geen algemeen belang, alleen maar tegengestelde belangen tussen klassen. De staat is hierin geen neutrale speler, maar is verbonden met de belangen van het kapitaal.

Marx deed de bekende uitspraak dat ‘de moderne staat slechts een uitvoerend comité is dat de gemeenschappelijke zaken van de hele bourgeoisie beheert’. Socialisten die het op zich nemen om de kapitalistische staat te besturen vormen zich ofwel om tot trouwe handlangers van het kapitaal, of ze worden dusdanig tegengewerkt dat er weinig tot niets van hun plannen terecht kan komen. De grootste bedrijven hebben zich sinds de jaren zeventig steeds meer losgewrikt van politieke regeltjes. Ze bepalen zelf de regels door telkens te dreigen met het stoppen van hun investeringen, het verhuizen naar een ander land of het opvoeren van de werkloosheid.

Daarom concludeerde Marx dat socialisme alleen mogelijk is door een radicale democratisering van de economie en de politiek van onderaf. Die kan bereikt worden wanneer de macht van het kapitaal en de staatsinstellingen succesvol bevochten worden door de kracht van de arbeidersbeweging en internationale sociale bewegingen.

De beginnetjes voor dit soort bewegingen hebben we in de afgelopen jaren gezien. Denk aan de andersglobaliseringsbeweging, de massale demonstraties tegen oorlog in Irak en de protesten en stakingen tegen sociale afbraak. Het doel van socialisten is om deze bewegingen op te bouwen en met elkaar te verbinden, te versterken met de lessen van strijd uit het verleden en uit andere landen. De fundamentele kritiek van Marx en zijn revolutionaire politiek zijn onmisbaar als we een einde willen maken aan het kapitalisme.

Maina van der Zwan is een van de auteurs van de nieuwe bundel ‘125 jaar Marx’. Dinsdag 4 november wordt deze in Rotterdam gepresenteerd, met onder andere een debat tussen Arnold Heertje, Marcel van der Linden, Ronald van Raak en Alfred Kleinknecht. Klik hier voor meer informatie.

Nu online: ISJ # 120

Het nieuwe nummer van de International Socialism Journal, het theoretisch kwartaalblad van de Socialist Workers Party, staat nu online.

In dit nummer o.a. de volgende artikelen:

- Andrew Kliman, A crisis for the centre of the system
- Jonathan Neale, Afghanistan, the case against the "good war"
- Alex Callinicos, Where is the radical left going?
- Paul Blackledge, Marxism and ethics
- Ian Birchall, A fiftieth birthday for Marxist theory

Lees op de website van de ISJ ook de verklaring over de economische crisis van de International Socialist Tendency, het internationale samenwerkingsverband waarbij de Internationale Socialisten in Nederland zijn aangesloten.

The revolutionary ideas of Karl Marx

Marx stoffig en saai? Niet als het aan de Britse komiek Mark Steel ligt. Afgelopen juni sprak hij op een conferentie in de VS over Marx, zijn revolutionaire ideeën, liefdesgedichten en satanistische baard.

Inleidingen Marxisme Zomerschool nu online

De Marxisme Zomerschool van zondag 10 augustus was een groot succes. Meer dan tachtig deelnemers discussieerden over actuele ontwikkelingen en marxistische theorie. Voor degenen die er niet bij konden zijn hebben we de inleidingen online gezet.

Marxisme actueel:
Miriyam Aouragh, Zionisme en het ontstaan van de staat Israël - download of gebruik de flash-player:


Pepijn Brandon, De kredietcrisis: waar gaat het kapitalisme heen? - download deel 1 en deel 2 of gebruik de flash-player (twee delen):



Karwan Fatah-Black, Is het Amerikaanse imperium in verval? - download of gebruik de flash-player:


Jelle Klaas, Fortuyn, Wilders en Verdonk: waar komt nieuw rechts vandaan? - download of gebruik de flash-player:



Een korte cursus marxisme:
Bart Griffioen, Historisch materialisme: is het marxisme deterministisch? - download of gebruik de flash-player:


Peyman Jafari, Marx, democratie en revolutie - download of gebruik de flash-player:


Michel Tilanus, Een inleiding tot de marxistische economie - download deel 1 en deel 2 of gebruik de flash-player (twee delen):



Maina van der Zwan, Trotski en de permanente revolutie - download of gebruik de flash-player: