Voorbij het Palin-effect

Ik was nogal verbaasd toen iemand kort geleden tegen me zei: ‘Je moet wel bewondering hebben voor Sarah Palin’.

Door Lindsey German

Mijn verbazing kwam vooral door het feit dat deze halve bewondering voor de Republikeinse vice-presidentskandidaat kwam van een socialist en oudgediende in de anti-oorlogsbeweging. Hij is zeker geen vriend van Palins creationistische religieuze ideeën, of haar recente uitroep ‘Drill, baby, drill’ als aanmoediging voor meer olieboringen in Alaska om de brandstofprijs te drukken. Haar pro-life standpunt geldt niet voor dieren, gezien het aantal foto’s van haar met een geweer en een dode eland. Kortom, ze staat voor alle gebruikelijke Republikeinse punten met betrekking tot geweren, gas en god. Waarom dan de belangstelling?

Eén hint was te vinden op borden die ik zag bij een recente rally voor Palin. Daarop was haar gezicht geplakt op het lichaam van Rosie the Riveter, het bekende icoon uit de Tweede Wereldoorlog van een vrouwelijke arbeider op een scheepswerf. Palin komt down to earth over, als een sterke en hardwerkende vrouw, die begrip heeft voor de problemen van gewone Amerikaanse burgers, vooral vrouwen.

Palin identificeert zichzelf als ‘hockey-mom’, en heeft een groot gezin. Een van haar kinderen dient in Irak, een andere is 17, zwanger en trouwt met de vader van haar kind, en een derde heeft het syndroom van Down. Ze begrijpt dus de problemen waarmee Amerikaanse gezinnen worstelen. Altans, dat is het verhaal. Maar Palin is ook een machtige politica, de gouverneur van een Amerikaanse staat, en heeft daardoor belangen, zorgen en een inkomen die anders zijn dan die van de meeste werkende moeders in Amerika.

Palin werd gekozen als John McCains running mate om maximale winst te slepen uit Hillary Clintons mislukte gooi naar het Democratische kandidaatschap. Clinton is populair onder vrouwen uit de blanke middenklasse, maar ook zij is geprivilegieerd, een miljonair en zelfs voormalige presidentsvrouw.

De ophef ronnd Palin laat vooral zien hoe schaars vrouwen nog altijd zijn in de politieke mainstream. Volgens schattingen zal het in Groot Brittannië nog veertig verkiezingen duren voordat vrouwen en mannen in het parlement gelijk vertegenwoordigd zijn. Vrouwen in de VS en Groot-Brittannië hebben het grootste deel van de vorige eeuw stemrecht gehad, maar de ondervertegenwoordiging blijft.

Maar ik denk dat dit niet de belangrijkste reden is voor het Palin-fenomeen. Die ligt veel meer in de enorme vervreemding die kiezers voelen van het politieke proces. Politiek wordt in de eerste plaats gezien als de bezigheid van mannen in pakken, dus als er toevallig een keer een vrouw in pak voorbij komt lijkt dat al verfrissend en vernieuwend. Vooral als ze ook nog eens de taal spreken van werkende moeders die een balans zoeken tussen het gezin en werk. Daarnaast wordt politiek, terecht, gezien als de bezigheid van elites die mijlenverweg staan van de zorgen van gewone mensen. Dit strekt zich uit van politici tot lobbyisten, de media en de hele santenkraam rond de regering.

Op zijn minst een deel van Palins aantrekkingskracht is dat ze bekritiseerd wordt door de gevestigde orde, en zelf op haar beurt kritisch is over deze orde, zelfs al hoort ze er effectief bij. Ze is dus een anti-politieke politica, en sluit op die manier aan bij mensen die gedesillusioneerd zijn over de gevestigde politiek.

Toen de vrouwenbeweging veertig jaar geleden opkwam, ging de strijd om gelijkheid op elk niveau. Ik kan me niet herinneren dat veel mensen riepen om vrouwelijke presidenten en vice-presidenten, misschien wel omdat er toen veel belangrijkere sociale thema’s op de agenda stonden. Het is een teken van (langzame) vooruitgang dat er nu vrouwelijke kandidaten zijn, maar we zijn niet dichterbij vrouwenbevrijding. De vrouwen en mannen die denken dat Palin de levens van vrouwen zal verbeteren omdat ze een vrouw is zijn op zoek naar iets dat de meeste politici hen niet geven. Helaas zullen ze dat niet vinden.

De VS is geen makkelijke plek om te wonen. Huisuitzettingen, de effecten van de financiële crisis, en militarisme komen bovenop de lage lonen, armoede en het gebrek aan een goede gezondheidszorg die tijdens een boom zijn gecreëerd. In die situatie kunnen mensen vertrouwen krijgen in iedereen die antwoorden lijkt te bieden op de problemen, hoe slecht die antwoorden ook mogen zijn.

De VS staat op een keerpunt – elektoraal maar ook politiek. Amerikaanse arbeiders kunnen een antwoord op de crisis kiezen dat hen zelf voor de crisis zal laten opdraaien, of ze kunnen teruggrijpen op de traditie van de bewegingen die in het verleden hebben gevochten tegen de effecten van depressie. Laten we hopen dat ze het valse feminisme dat hen wordt geboden verwerpen.

Lindsey German is landelijk coordinator van de Britse Stop the War Coalition. Ze is auteur van verschillende boeken over socialisme en vrouwenbevrijding. Kijk hier voor haar maandelijkse column in de Socialist Review.

Onderzoek toont effect 'subtiel seksisme'

'Vrouwen lijden meer onder subtiel seksisme dan onder openlijke sekse discriminatie. De subtiele vormen van discriminatie tasten het zelfbeeld aan, waardoor prestaties verslechteren. Slachtoffers kunnen daardoor het idee krijgen dat ze terecht zijn afgewezen', stelt sociaal-psycholoog Sezgin Cihangir. Dinsdag 17 juni verdedigde hij in Leiden zijn proefschrift.

'In situaties waarin subtiel gediscrimineerd wordt, is voor het slachtoffer niet helemaal duidelijk of er daadwerkelijk sprake is van discriminatie', zegt Cihangir. 'In een sollicitatiegesprek word je bijvoorbeeld afgewezen op seksistische gronden, maar als reden wordt gegeven dat je niet over de gewenste kwaliteiten beschikt, of dat een andere kandidaat beter bij de functie past.'

Cihangir was benieuwd naar de gevolgen van discriminatie voor de slachtoffers. Hij wilde weten of zij anders reageren op subtiele dan op openlijke discriminatie. Om dat te onderzoeken simuleerde hij sollicitatiegesprekken waarin vrouwen solliciteerden naar een managementfunctie. Tijdens het gesprek kregen zij tien seksistische vragen voorgelegd, zoals ‘Kleed je je wel eens sexy om iets van anderen gedaan te krijgen?’ en ‘Denk jij dat het moeilijk voor je wordt om een carrière te combineren met een gezinsleven?’. Vervolgens werd iedereen afgewezen. De ene groep kreeg te horen dat ze verkeerde antwoorden had gegeven, de andere groep dat ze waren afgewezen om hun vrouw-zijn.

Het proefschrift laat ook zien hoe de negatieve gevolgen van subtiele discriminatie kunnen worden tegengegaan. Opvallend is dat Cihangir zich daarbij niet richt op de daders van (subtiele) discriminatie, maar op de factoren die de waarneming van slachtoffers beïnvloeden, zoals de sociale normen en sociale omgeving. 'Slachtoffers zijn geneigd te ontkennen dat ze gediscrimineerd worden. Als je zegt dat je gediscrimineerd wordt, erken je immers dat je tot een sociale groep behoort die anderen als negatief evalueren. Bovendien worden klachten over discriminatie vaak als aanstellerij gezien. Dat zijn redenen waarom mensen vermoedens van discriminatie voor zich houden.

Uit mijn experimenten blijkt echter dat een ontvankelijke omgeving heel belangrijk is. Als het immers sociaal geaccepteerd is om je af te vragen of je gediscrimineerd wordt, zijn de gevolgen in termen van zelfwaardering en prestaties voor het slachtoffer minder desastreus.'

ChristenUnie uit de spreekkamer!

In een kabinet met niet een, maar twee christelijke partijen kan het niet als een verrassing komen dat medische ethische discussies oplaaien, en dan met name die over embryo’s en foetussen.

Door Catherine Black

Nadat er eerder dit jaar vanuit het CDA een poging is gedaan om de abortustermijn terug te dringen en overtijdbehandelingen onder de abortuswet te laten vallen, is nu de ChristenUnie opgestaan om uitbreiding te voorkomen van genetisch onderzoek op embryo’s. Nu de drie regeringspartijen er samen niet uitkomen, willen ze een commissie instellen en daardoor honderden vrouwen langer in onzekerheid houden.

De redenen om voor uitbreiding zijn te liggen voor de hand. Ouders met een kinderwens die weten dat ze een ernstige erfelijke ziekte hebben willen die ziekte liever niet aan hun kinderen overdragen. Zij kunnen nu tijdens de zwangerschap laten onderzoeken of hun kind ook die ziekte zal gaan krijgen en staan dan voor de zware beslissing om alsnog een abortus te ondergaan. Er is een andere optie voor handen. Ouders kunnen een ivf-behandeling (kunstmatige bevruchting) ondergaan waarbij alleen de embryo’s zonder de ziekmakende genen in de baarmoeder worden geplaatst. Zo kunnen ouders hun kinderwens vervullen, zonder dat ze een groot risico lopen dat hun kind een ernstige ziekte zal gaan krijgen en zonder abortus(sen) te hoeven ondergaan.

Deze optie is op dit moment slechts voor een aantal ziektes toegestaan en er is door de staatsecretaris voorgesteld de wet uit te breiden naar bijvoorbeeld sommige vormen van erfelijke kanker. Het is geen wondermiddel of gemakkelijk traject, maar het biedt families met meerdere generaties die zijn getekend door ziekte en vroegtijdige dood de kans om die cyclus te beëindigen. De KNMG vindt dan ook dat uitbreiding van de wet een “waardevolle mogelijkheid is om ernstig lijden te voorkomen”.

De christelijke politiek doet zich in dit soort debatten steevast voor als moreel superieur en eigent zich het alleenrecht toe op woorden zoals “zorgvuldig” en “principes”. Daarmee suggererend dat voorstanders onzorgvuldig of achteloos omgaan met mensenleven en geen principes hebben waaraan zij hun handelen staven. In een uitbreiding van de wet zou de boodschap verpakt zitten dat we vinden dat zieke mensen er niet mogen zijn, dat we vinden dat behandelen en verzorgen geen prioriteit hebben. Dergelijke verwijten van partijen die verantwoordelijk zijn voor de huidige stand van (gezondheids)zorg in Nederland, zijn in het beste geval storend en in het ergste geval stuitend.

Het is het argument van de glijdende schaal dat we kennen uit debatten over abortus. Als abortus legaal/gratis/toegankelijk is zullen vrouwen het lichtzinnig gaan gebruiken, bijna als een voorbehoedsmiddel, en waar zijn we dan! Overigens blijkt uit onderzoek dat dit helemaal niet het geval is. Ook wordt gesuggereerd dat als we het mensen toestaan te voorkomen dat ze een dochter met 80-90 procent kans op borstkanker krijgen, zij vervolgens ook een verzoek in zullen dienen voor haar oogkleur en lichaamslengte. Maar dit is geen makkelijke, risicoloze, succesverzekerd behandeling, die mensen lichtzinnig ondernemen. Dit zou alleen al moeten blijken uit het feit dat slechts een op de vijf ouderparen die er informatie over inwinnen ook daadwerkelijk de behandeling laten uitvoeren.

CU-kamerlid Wiegman, die ervan uitgaat dat haar leven na de dood pas echt gaat beginnen, liet zich ontvallen: “Gezondheid is belangrijk, maar moet niet overgewaardeerd raken. De kwaliteit van leven hangt niet enkel af van gezondheid.” Dat zij dit vindt is één ding. Het is een tweede dat zij hiermee ouders de mogelijkheid om te kiezen en de kans om hun lijden en dat van hun toekomstige kinderen te verlichten ontzegt.

Het wordt steeds drukker in de spreekkamer van de arts. Na de manager, de farmaceut en de verzekeraar probeert ook de christelijke politiek zich een weg naar binnen te banen. De ChristenUnie is van veel kanten op felle kritiek gestuit door haar verzet tegen uitbreiding van de wet. Toch zou het naïef zijn om te denken dat er aan abortus, euthanasie of prenatale diagnostiek niet getornd kan worden. Kabinetten Balkenende hebben er een gewoonte van gemaakt verworven rechten te proberen terug te draaien. Er is geen reden om ervan uit te gaan dat het met abortus- of euthansierechten anders zou zijn. Voor baas in eigen buik geldt niet ‘eenmaal bevochten, altijd gewonnen’.

Het is te hopen dat de Tweede Kamer alsnog een uitbreiding van de wet aanneemt. De stampij die de ChristenUnie eromheen heeft gemaakt is wel ergens goed voor geweest. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de mensen die baat zouden kunnen hebben bij PGD niet van de mogelijkheid op de hoogte zijn. Misschien na dit debat wel. Nu nog zorgen dat ze ook mogen.

Kinderopvang: alleen als het uitkomt

Gratis kinderopvang was het paradepaardje van de PvdA tijdens de verkiezingscampagne in 2006. Tijdens de coalitie-onderhandelingen verdween ‘gratis’ al snel uit beeld, en besloot het kabinet om het gebruik van kinderopvang te stimuleren door het in ieder geval goedkoper te maken.

Door Suzanne Veldhuis

Al deze maatregelen werden natuurlijk naar voren geschoven in het kader van vrouwenemancipatie en het stimuleren van arbeidsparticipatie van vrouwen. Deze week maakte het kabinet bekend de ouderbijdrage aan de kinderopvang weer op te zullen hogen. En waarom? Omdat er zoveel mensen gebruik van hebben gemaakt dat de kosten hoger uitgevallen zijn dan het kabinet had begroot. Terwijl deze kosten vooral te wijten zijn aan de werkgevers die niet met de beloofde bijdragen over de brug zijn gekomen.

Het is duidelijk, het gaat dit kabinet niet om het verlichten van de dubbele belasting van vrouwen, die opdraaien voor werk én de zorg voor de kinderen. Het is ook duidelijk dat het kabinet niet van plan is om geld te steken in zoiets belangrijks als de publieke voorzieningen. Essentiële dingen als kinderopvang en creches worden overgelaten aan commerciële instellingen en de alom geroemde marktwerking.

En die mooie praatjes over emancipatie? Vrouwen worden de arbeidsmarkt opgestuurd wanneer het kabinet dat wenst, maar zodra het geld gaat kosten en het niet meer zo goed uitkomt worden ze door Wouter Bos zo snel weer terug naar het aanrecht gestuurd.

Egyptische vrouwen in verzet

Vrouwen in de Arabische wereld. Het beeld dat veel mensen in Nederland daarvan hebben is: onderdrukking, sluiers, vrouwenbesnijdenis. Op de Caïro-conferentie werd dat beeld van de gehoorzame Arabische vrouw keihard onderuit gehaald.

Door Sinsia van Kalkeren

Ruim honderd vrouwen en een tiental mannen zitten op elkaar gepakt in een warm zaaltje. Achter de grote tafel zitten vrouwen varierend in leeftijd van twintig tot zeventig. Met hoofddoek, zonder hoofddoek, alles en iedereen zit door elkaar. Het is het Women’s Forum, een bijeenkomst over de leidende rol die vrouwen op zich nemen in allerlei gevechten in Egypte en daar buiten.

In de afgelopen maanden zijn de voedselprijzen explosief gestegen in Egypte. Een liter maïsolie kostte eerst vijf pond (55 cent), nu moeten Egyptenaren er dertien pond voor betalen. Ook brood is niet meer te betalen. In de rijen om goedkoop brood te krijgen zijn al drie mensen overleden. Tegelijkertijd worden allerlei sectoren geprivatiseerd. Het reslutaat: Egypte komt in verzet.

“Ik was nog nooit een nacht van huis geweest,” vertelt een medewerkster van de belastingdienst. “Tot we gingen staken voor onze rechten. Van 350 pond (40 euro) per maand kunnen we niet leven, zeker niet nu voedsel zo veel duurder is geworden. We hebben elf dagen en nachten op straat gestaan, mijn man kwam me eten en kleding brengen.”

“De strijd is nog niet gestreden, en we staan niet alleen,” vertelt ze. “Ook in de textielindustrie, op de universiteiten en in de gezonheidszorg wordt gestaakt. We zijn allemaal tegen de onrechtvaardig hoge prijzen van brood, het tekort aan schoon drinkwater en de bezuinigingen op de gezondsheidszorg en het onderwijs. We nemen het daar samen tegen op en zijn solidair met elkaar. Als we daar samen voor moeten sterven, dan doen we dat. We nemen onze rechten, wat het ook kost. Samen staan we sterk.”

Verschillende spreeksters benadrukken dat het gevecht tegen onrechtvaardigheid een gevecht is van zowel mannen als vrouwen: “Vrouwen worden onderdrukt, maar mannen ook. Zolang we onder een dictatuur leven en te maken hebben met corruptie zal er nooit iets verbeteren aan onze situatie. De corruptie moet stoppen, de privatisering van land, voedsel en water moet stoppen. Mannen en vrouwen moeten daarom de handen ineen slaan. Als we het niet samen doen, winnen we nooit.”

Met of zonder hoofddoek: Vrouwen in de Arabische wereld vechten op een heldhaftige manier voor hun rechten. Als er op de Caïro-conferentie één ding duidelijk werd, was het dat de mate van emancipatie niet bepaald wordt door de grootte van je hoofddoek. Het gaat er om welke plaats je inneemt in de strijd tegen onrechtvaardigheid.