Lessen trekken na een nederlaag

Gisteren boekte Geert Wilders zijn grote succes. Maar zijn opmars is te stoppen.

Door Pepijn Brandon

PVV-fractielid Bosma omschreef zijn partij op een bijeenkomst in Rotterdam als ‘een kleine knokploeg die iedere dag de Kamer binnenloopt’. Een paar dagen later kwam de PVV in diezelfde stad als grootste uit de bus, net als in ruim 80 andere gemeentes. De fractievoorzitters van de linkse partijen spraken plichtmatig hun felicitaties uit voor de winnaar. Ze hebben nog altijd niet begrepen dat die knokploeg tegen hen gericht is.

Niet links, maar extreem-rechts profiteerde van de angst en onvrede die worden opgeroepen door economische crisis, bezuinigingen en het anti-democratische en neoliberale beleid van de EU. Natuurlijk, maar 36 procent van de kiezers geloofde dat het zin had om naar de stembus te gaan. En bij gebrek aan een alternatief geluid tegen het Europa van de grote ondernemingen en de bureaucraten, lukt het Wilders om een groot deel van de Nee-stemmers tegen de Europese Grondwet van een paar jaar geleden achter zich te krijgen.

Maar het slechtste wat we nu zouden kunnen doen, is deze punten te gebruiken als excuus om onszelf een rad voor de ogen te draaien. De Europese Verkiezingen zijn een krachtsmeting voor de politieke verhoudingen in Nederland. Die krachtsmeting heeft links verloren. Het enige goede nieuws is dat de regering verder is verzwakt. Vertaald naar Tweede Kamerzetels zouden het CDA en de PvdA samen 24 zetels verliezen. De mythe dat de kiezers ‘crisisbezweerder’ Bos zouden belonen in de stembus is gesmoord tussen stijgende werkloosheidscijfers en dreigende bezuinigingen.

Maar de krachtsmeting vertelt ons ook wie voorlopig met deze onvrede aan de haal gaat. Het was beschamend om gisteren de vreugde te zien bij Femke Halsema omdat ze eindelijk een keer de SP de loef kon afsteken. En net zo beschamend was de houding van Agnes Kant, die zichzelf ‘weer in het rijtje winnaars’ plaatste. Een paar tienden van procenten won de partij ten opzichte van de vorige Europese Verkiezingen. Maar vergeleken met de vorige landelijke verkiezingen haalde ze 11 in plaats van 25 zetels. Dat zijn aantallen die vragen om serieuze politieke analyse, niet om een cijfermatige goocheltruc.

De Europese Verkiezingen hebben de contouren duidelijk gemaakt van de politieke strijd in Nederland voor de komende jaren. De ineenstorting van het politieke centrum, van de PvdA tot de VVD, gaat onder invloed van de economische crisis versneld door. Het nieuwe populistische rechts, dat bastaardkind van de gevestigde politiek, heeft lessen geleerd van de mislukkingen van de LPF en Verdonk. Wilders heeft hun programma geradicaliseerd, en bouwt uit de brokstukken een samenhangende beweging onder zijn ijzeren regie.

De strategie die links daar tot nu toe tegenover heeft gesteld – of vooral het gebrek daaraan – heeft gefaald. Twee momenten waren hiervoor symbolisch. Het ene was het uitkomen van Fitna anderhalf jaar geleden. Terwijl een brede coalitie van anti-racistische organisaties opriep tot een manifestatie op de Dam, besloten de linkse partijen onder aanvoering van de SP tot een volledige boycot. Drieduizend mensen protesteerden desondanks, maar de boycot bepaalde het beeld.

De centrale argumenten om weg te blijven waren dat ‘Wilders teveel aandacht zou krijgen’, en dat een Kamerlid in de Kamer bestreden hoort te worden en niet op straat. We hebben gezien hoeveel de linkse partijen aan dat bestrijden hebben gedaan. Daarvoor betalen ze nu de prijs. De enige politicus die systematisch weerwoord gaf aan Wilders was Alexander Pechtold. Niet links, maar zijn neoliberale D’66 won gisteren stevig. In het traditioneel linkse Amsterdam werd D’66 de grootste partij.

Het tweede doorslaggevende moment kwam toen Wilders’ knokploeg wegliep uit de Tweede Kamer tijdens het debat over de crisis. Het was een symbolisch keerpunt voor de profilering van de PVV als tegenstander van het sociaal-economische beleid van het kabinet. Zonder dat profiel zou de partij veel moeilijker doordringen in bredere lagen van de samenleving. Wilders’ oppositie is theater. Zijn eigen economische beleid is een grotere aanval op de belangen van zijn kiezers dan dat van het kabinet. Maar zolang links niet de leiding neemt in het organiseren van een tegenbeweging, lijkt het theater van Wilders the only show in town.

We kunnen het tij keren. Maar dat kan alleen als we kiezen voor een fundamenteel andere strategie. Een grote meerderheid van de bevolking heeft nog altijd niet op Wilders’ anti-islamracisten gestemd. Die meerderheid moet een stem krijgen. In de Tweede Kamer, maar vooral ook op straat. Alleen zo bouwen we het zelfvertrouwen op dat nodig is om Wilders tot staan te brengen. Tegelijkertijd moeten we de basis leggen voor een strijdbaar links, dat afrekent met het heersende electoralisme en de passiviteit. Wilders’ kiezers serieus nemen betekent laten zien dat de man die zegt voor hen op te komen een bedrieger is. Solidariteit in plaats van onderlinge haat is de basis is om te vechten tegen crisisbeleid, en die solidariteit moet georganiseerd worden. Links moet daar vandaag nog mee beginnen.

4 juni was een zwarte dag. Maar die zwarte dag zou een positief gevolg kunnen hebben, als we de nederlaag onder ogen durven zien en deze lessen leren.

Minder Brussel of Een Ander Brussel?

Vakbondsdemonstratie Brussel 15 mei 2009 (foto: Dave Dear)

De eerste keer dat ik hoorde dat de SP haar campagne voor de Europese verkiezingen ging voeren onder de leus ‘Minder Brussel’, had ik daar gelijk een verkeerd gevoel over in de onderbuik.

Door Egbert Schellenberg
Bestuurder FNV Bondgenoten

Niet dat ik ook maar een seconde overwogen heb om niet op de SP te stemmen. Of om andere mensen niet op te roepen ook SP te stemmen, want de SP is de enige partij die consequent opkomt voor de belangen van gewone mensen, in Nederland en in Europa. Dat het in Europa allemaal wel efficiënter kan en dat het gesleep van Brussel naar Straatsburg geldverspilling is mag algemeen bekend zijn. Daar zal het ook wel niet over gaan dacht ik. Toen heb ik maar even de standpunten gelezen op de SP website en daar staat het volgende onder de kop ‘Brussel: Bemoeizucht’:

'De afgelopen twintig jaar is Brussel uit zijn voegen gebarsten. Europese samenwerking is prima. Maar de Europese Unie is steeds meer de baas gaan spelen over zaken die niets met grensoverschrijdende samenwerking te maken hebben: onderwijs, zorg, woningbouw, openbaar vervoer, publieke omroep en cultuur. Uw stem op de SP is een stem voor minder Brusselse bemoeizucht. Zaken die we in Nederland zelf beter kunnen regelen, moeten we niet aan Europa afstaan.'

Op zich heb ik geen moeite met deze tekst alleen is het mijn overtuiging dat veel zaken op Europees niveau beter geregeld kunnen worden dan op nationaal niveau. Ten aanzien van de genoemde beleidsterreinen heeft de SP zeker een punt, maar woningbouw in de zin van minimale vereisten aan kwaliteit van bouwmaterialen en CO2-neutraal bouwen hebben op Europees niveau absoluut toegevoegde waarde. Zo kan je ook bij de andere beleidsterreinen zaken bedenken die een meerwaarde hebben als ze voor alle 27 landen in één keer geregeld worden.

Als overtuigd aanhanger van wat ik altijd maar het democratisch socialisme noem ben ik wars van iedere vorm van nationalisme. De SP campagne flirt daar een beetje mee en dat staat mij tegen. Net als toen Jan Marijnissen opmerkte dat het Albayrak en Aboutaleb zou sieren als zij hun tweede paspoort zouden opgeven. Toen schoot dat echt in mijn verkeerde keelgat. Een socialist herkent de nationale staat als een werktuig van het kapitalisme en vind een kwestie over wat voor paspoorten iemand heeft van geen enkel belang. Het gaat om mensen hun ideeën en nog meer om hun daden in de praktijk. Die horen de basis te zijn om politiek over iemand te oordelen.

Een mooi voorbeeld van de noodzaak voor een ander Brussel werd getoond door de VPRO in het programma De slag om Brussel dat op 11 mei in het teken stond van zogenaamde rauwmelkse stinkkaas en Europese regelgeving. Je moet het onderwerp maar verzinnen. Dit soort kazen wordt geproduceerd op kleinschalige boerenbedrijven. Meestal door boeren die met een zeker idealisme een puur natuurproduct produceren. Daarbij zijn deze kazen vaak ook heel lekker. Vanuit overwegingen van voedselveiligheid (de grondstof melk wordt immers niet eerst gepasteuriseerd maar in zijn natuurlijke vorm verwerkt) zijn er strenge normen. Deze moeten de aanwezigheid van schadelijke bacteriën uitsluiten.

Er werd een Nederlandse producent van rauwmelkse geitenkaas gevolgd en een Italiaanse collega die zich gespecialiseerd had in een blauwader variant. Voor beiden gelden dezelfde strenge normen. De Nederlander werd per jaar gemiddeld honderd keer gecontroleerd en de Italiaan nul keer. Opvallend detail is dat de producent zelf voor de controle moet betalen wat de kostprijs behoorlijk beïnvloedt. De vraag is natuurlijk hoe dit zo verschillend kan uitpakken binnen hetzelfde Europa? Het antwoord: Europa stelt de normen vast en laat de inrichting van de controle aan de nationale staat over.

Nederland concentreert haar controles op ambachtelijke kaasboerderijen en Italië controleert vooral de grote kaasfabrieken. Dan denk ik: dan ook maar Europese regelgeving over de inrichting van de controles en de wijze waarop die gefinancierd worden. Meer Europa dus maar wel een ander Europa. In dit geval in het belang van de consument en gelijktijdig het tegengaan van oneerlijke concurrentie.

Er zijn ook andere zaken die volgens mij veel beter Europees dan nationaal geregeld kunnen worden. Stel een Europese minimumstandaard in voor loon, werknemersverzekeringen, een minimum sociaal vangnet, ontslagrecht, enzovoort. Spreek een traject af van harmonisatie naar het hoogste niveau in Europa. Zorg dat vakbondsrechten en werknemersrechten altijd gaan boven de regels voor vrije concurrentie op de interne markt. Leg via Europese regelgeving op dat een cao voor alle werknemers geldt. Spreek af dat publieke diensten ook publiek blijven. Spreek af dat ieder land een openbare bank in staatshanden moet hebben. Allemaal voorbeelden van een ander Europa.

Het is mij niet gevraagd maar ik had de SP geadviseerd campagne te voeren met de leus ‘Een ander Brussel, een socialistisch Brussel’.

Egbert Schellenberg spreekt morgenavond samen met Bart Griffioen (hoofdredacteur van de Socialist) in Rotterdam over 'Europa, de crisis en het alternatief van links'. Zie de agenda voor meer gegevens.

Meer foto's van de Fight the Crisis - Put People First demonstratie in Brussel op flickr.

Alternatieve kieswijzer voor Europese verkiezingen

Het Comité Ander Europa heeft een alternatieve kieswijzer gemaakt. Comité Ander Europa voerde in 2005 campagne voor een Nee in het referendum over de Europese Grondwet.

In tegenstelling tot vergelijkbare sites is over de inhoud van deze wijzer geen overleg of onderhandelingen gepleegd met de politieke partijen. Een ander verschil met vergelijkbare sites is dat er niet alleen gekeken wordt naar de voornemens van de partijen, maar ook naar hoe zij zich de afgelopen jaren hebben opgesteld.

Vergelijk je eigen opvattingen over Europa met die van de politieke partijen, en doe er je voordeel mee. Kijk op http://www.kieswijzereuropa.nl/ Daarnaast verzorgde Comité Ander Europa ook de krant Hoezo Europa. De krant is gratis verkrijgbaar in alle openbare bibliotheken. Vraag er naar. Of bestel (meerdere exemplaren) via http://www.andereuropa.nl/. Je kunt de krant ook downloaden als pdf.

Europees antikapitalistisch links en de verkiezingen

Foto: Jos van Zetten / bekijk hier meer foto's van de protesten in Straatsburg

Op de avond vooraf aan de protesten tegen de NAVO vond in Straatsburg een conferentie plaats van Europese antikapitalistische partijen. De conferentie werd georganiseerd door de NPA, de Nieuwe Antikapitalistische Partij in Frankrijk, die in de peilingen naar voren komt als serieuze tegenkracht tegen Sarkozy. Op verzoek van de NPA plaatsen we hier de slotverklaring van de conferentie.

De komende Europese verkiezingen vinden plaats tijdens de ergste crisis die het kapitalisme heeft gekend sinds 1929. De crisis is economisch, sociaal en financieel, een crisis van de banken, een voedselcrisis en een klimaatcrisis. Dit is een wereldwijde, algemene crisis. Regeringen geven honderden miljarden aan de banken, maar op hetzelfde moment worden miljoenen arbeiders ontslagen. De werkloosheid explodeert. Koopkracht en lonen dalen. De verwoesting van de publieke diensten gaat door.

Niet de gewone mensen en de arbeiders zouden moeten opdraaien voor de crisis, maar de kapitalisten! Het beleid van de Europese Unie is verworpen in de referenda in Frankrijk, Nederland en Ierland. Wij verwerpen de plannen van de EU-regeringen, die de banken redden maar niet de bevolking. Daarom brengen we het volgende noodplan voor sociale voorzieningen en democratie naar voren:

* Geen ontslagen! Een vaste baan met een eerlijk loon voor iedereen!
* Voor een stijging van het loon of inkomen in elk land voor arbeiders, werklozen en gepensioneerden!
* De harmonisatie naar boven toe van sociale rechten in Europa: invoering van een minimumloon, arbeidstijdverkorting zonder loonmindering, pensioenen en een sociaal vangnet!
* Europese samenwerking voor de sociale bescherming van de werklozen en de armen, en gezamenlijk beleid voor het behoud van publieke pensioenen!
* Voor de verdediging en uitbreiding van publieke diensten in heel Europa!
* Voor een publiek zorgstelsel met gelijke toegang tot medische diensten voor iedereen!
* Voor de verdediging van publiek onderwijs: intrekking van de afspraken van Bologna!
* Nee tegen de betaling van de tekorten van omvallende banken. Voor de creatie van een publiek bankensysteem onder democratische controle! Voor de sluiting van offshores! Europese landen moeten het voorbeeld geven door offshores op hun eigen grondgebied te sluiten, die verantwoordelijk zijn voor tweederde van de offshore contracten in de wereld!
* Voor het schrappen van de schulden van de Derde Wereld!
* Voor de verdediging van ‘illegalen’, en voor gelijke rechten voor alle inwoners in Europa, of ze nu ‘autochtoon’ zijn of uit een ander land komen!
* Voor de legalisering van alle ‘illegale’ immigranten!
* Voor gelijke rechten tussen mannen en vrouwen!
* Voor vrouwenrechten, het recht op gratis en veilige voorbehoudsmiddelen en abortus!
* Voor de rechten van lesbiennes, homo’s en transseksuelen, en voor gelijke rechten voor homoseksuele en heteroseksuele stellen!
* Voor de intrekking van anti-terreurwetgeving en uitzonderlijke bevoegdheden!
* Voor een ecologisch Europa! Om effectief te vechten tegen klimaatverandering hebben we publieke diensten nodig voor de productie en distributie van energie, onder supervisie van het personeel en de consumenten! Ook voor transport en huisvesting moeten we publieke diensten ontwikkelen!
* Nee tegen oorlog! Opheffing van de NAVO en alle Europese militaristische instituten! Terugtrekking van de troepen uit Irak en Afghanistan! Terugtrekking van het Israëlische leger uit de West Bank en een einde aan de blokkade van Gaza! Erkenning van alle nationale rechten van het Palestijnse volk!

Terwijl we de bijzonderheden van elk land in het oog houden, zijn we vastbesloten om het verzet tegen de aanvallen van werkgevers en regeringen internationaal dichter bij elkaar te brengen. Tegelijk willen we de voorwaarden scheppen voor het ontstaan van een politiek alternatief en een antikapitalistische pool, gebaseerd op sociaal protest. Een alternatief dat staat voor een Europa van sociale rechten, en elke steun of medewerking weigert aan sociaal-liberale regeringen met sociaal-democratische partijen van centrum-links.

Wat nodig is, is een breuk met de logica van het kapitalisme. In dat opzicht plaatst Europees Antikapitalistisch Links deze doelen in het perspectief van de strijd voor een 21ste eeuws socialisme, en verbindt het zich aan het heropenen van het debat over een nieuwe verdeling van welvaart, bezit en democratie. Op deze basis zullen de ondergetekende organisaties zich in de komende weken mengen in de Europese Verkiezingen.

Frankrijk: Nouveau Parti Anticapitaliste
Groot-Brittannië: Socialist Party, Socialist Workers Party
Griekenland: Antarsia (Antikapitalistische Coalitie) en de organisaties DEA, KEDA, KOE, Kokkino, Roza, Xekinima van Syriza (Radicaal Linkse Coalitie)
Italë: Sinistra critica
Polen: Polska Partia Pracy
Portugal: Bloco de Esquerda
Schotland: Scottish Socialist Party
Spanje: Izquierda Anticapitalista
Zweden: Socialistiska Partiet
Zwitserland: Gauche Anticapitaliste, Mouvement pour le Socialisme, SolidaritéS

Verschillende van deze partijen zullen vertegenwoordigd zijn op het slotdebat van het Marxisme Festival 2009: "Europa in verzet: wij gaan de crisis niet betalen!" Met: Sara Farris (Critica Sinistra, Italië), Sotiris Kontogiannis (SEK, Griekenland), Volkhard Mosler (Die Linke, Duitsland), Lindsey German (Socialist Workers’ Party, VK), Jean-Yves Lesage (Nouveau Parti Anticapitaliste, Frankrijk) en Peyman Jafari (Internationale Socialisten). Kijk hier voor meer informatie.