Minder Brussel of Een Ander Brussel?

Vakbondsdemonstratie Brussel 15 mei 2009 (foto: Dave Dear)

De eerste keer dat ik hoorde dat de SP haar campagne voor de Europese verkiezingen ging voeren onder de leus ‘Minder Brussel’, had ik daar gelijk een verkeerd gevoel over in de onderbuik.

Door Egbert Schellenberg
Bestuurder FNV Bondgenoten

Niet dat ik ook maar een seconde overwogen heb om niet op de SP te stemmen. Of om andere mensen niet op te roepen ook SP te stemmen, want de SP is de enige partij die consequent opkomt voor de belangen van gewone mensen, in Nederland en in Europa. Dat het in Europa allemaal wel efficiënter kan en dat het gesleep van Brussel naar Straatsburg geldverspilling is mag algemeen bekend zijn. Daar zal het ook wel niet over gaan dacht ik. Toen heb ik maar even de standpunten gelezen op de SP website en daar staat het volgende onder de kop ‘Brussel: Bemoeizucht’:

'De afgelopen twintig jaar is Brussel uit zijn voegen gebarsten. Europese samenwerking is prima. Maar de Europese Unie is steeds meer de baas gaan spelen over zaken die niets met grensoverschrijdende samenwerking te maken hebben: onderwijs, zorg, woningbouw, openbaar vervoer, publieke omroep en cultuur. Uw stem op de SP is een stem voor minder Brusselse bemoeizucht. Zaken die we in Nederland zelf beter kunnen regelen, moeten we niet aan Europa afstaan.'

Op zich heb ik geen moeite met deze tekst alleen is het mijn overtuiging dat veel zaken op Europees niveau beter geregeld kunnen worden dan op nationaal niveau. Ten aanzien van de genoemde beleidsterreinen heeft de SP zeker een punt, maar woningbouw in de zin van minimale vereisten aan kwaliteit van bouwmaterialen en CO2-neutraal bouwen hebben op Europees niveau absoluut toegevoegde waarde. Zo kan je ook bij de andere beleidsterreinen zaken bedenken die een meerwaarde hebben als ze voor alle 27 landen in één keer geregeld worden.

Als overtuigd aanhanger van wat ik altijd maar het democratisch socialisme noem ben ik wars van iedere vorm van nationalisme. De SP campagne flirt daar een beetje mee en dat staat mij tegen. Net als toen Jan Marijnissen opmerkte dat het Albayrak en Aboutaleb zou sieren als zij hun tweede paspoort zouden opgeven. Toen schoot dat echt in mijn verkeerde keelgat. Een socialist herkent de nationale staat als een werktuig van het kapitalisme en vind een kwestie over wat voor paspoorten iemand heeft van geen enkel belang. Het gaat om mensen hun ideeën en nog meer om hun daden in de praktijk. Die horen de basis te zijn om politiek over iemand te oordelen.

Een mooi voorbeeld van de noodzaak voor een ander Brussel werd getoond door de VPRO in het programma De slag om Brussel dat op 11 mei in het teken stond van zogenaamde rauwmelkse stinkkaas en Europese regelgeving. Je moet het onderwerp maar verzinnen. Dit soort kazen wordt geproduceerd op kleinschalige boerenbedrijven. Meestal door boeren die met een zeker idealisme een puur natuurproduct produceren. Daarbij zijn deze kazen vaak ook heel lekker. Vanuit overwegingen van voedselveiligheid (de grondstof melk wordt immers niet eerst gepasteuriseerd maar in zijn natuurlijke vorm verwerkt) zijn er strenge normen. Deze moeten de aanwezigheid van schadelijke bacteriën uitsluiten.

Er werd een Nederlandse producent van rauwmelkse geitenkaas gevolgd en een Italiaanse collega die zich gespecialiseerd had in een blauwader variant. Voor beiden gelden dezelfde strenge normen. De Nederlander werd per jaar gemiddeld honderd keer gecontroleerd en de Italiaan nul keer. Opvallend detail is dat de producent zelf voor de controle moet betalen wat de kostprijs behoorlijk beïnvloedt. De vraag is natuurlijk hoe dit zo verschillend kan uitpakken binnen hetzelfde Europa? Het antwoord: Europa stelt de normen vast en laat de inrichting van de controle aan de nationale staat over.

Nederland concentreert haar controles op ambachtelijke kaasboerderijen en Italië controleert vooral de grote kaasfabrieken. Dan denk ik: dan ook maar Europese regelgeving over de inrichting van de controles en de wijze waarop die gefinancierd worden. Meer Europa dus maar wel een ander Europa. In dit geval in het belang van de consument en gelijktijdig het tegengaan van oneerlijke concurrentie.

Er zijn ook andere zaken die volgens mij veel beter Europees dan nationaal geregeld kunnen worden. Stel een Europese minimumstandaard in voor loon, werknemersverzekeringen, een minimum sociaal vangnet, ontslagrecht, enzovoort. Spreek een traject af van harmonisatie naar het hoogste niveau in Europa. Zorg dat vakbondsrechten en werknemersrechten altijd gaan boven de regels voor vrije concurrentie op de interne markt. Leg via Europese regelgeving op dat een cao voor alle werknemers geldt. Spreek af dat publieke diensten ook publiek blijven. Spreek af dat ieder land een openbare bank in staatshanden moet hebben. Allemaal voorbeelden van een ander Europa.

Het is mij niet gevraagd maar ik had de SP geadviseerd campagne te voeren met de leus ‘Een ander Brussel, een socialistisch Brussel’.

Egbert Schellenberg spreekt morgenavond samen met Bart Griffioen (hoofdredacteur van de Socialist) in Rotterdam over 'Europa, de crisis en het alternatief van links'. Zie de agenda voor meer gegevens.

Meer foto's van de Fight the Crisis - Put People First demonstratie in Brussel op flickr.

Geen taboe op kernenergie?

In het kielzog van de hetze op links en de mileubeweging ziet het CDA een opening om de bouw van nieuwe kerncentrales weer op de agenda te zetten. Volgens Agnes Kant is dit voor de SP ‘bespreekbaar’. Maar haar argumenten snijden geen hout.

Door Maina van der Zwan

Na het voorstel voor een kraakverbod en dreigementen om de subsidies aan milieuorganisaties te stoppen, volgde een vurig pleidooi voor kernenergie. Wat kunnen we deze week verwachten, inperking van het abortusrecht of wordt het toch een campagne voor het herinvoeren van de doodstraf? Rechts voelt aan dat het ijzer heet is en wil maximaal politiek gewin uit de Duyvendak affaire slepen. Dat het CDA dus voor de zoveelste keer over kernenergie begint mag ons niet verbazen. Dat dit voor de SP ‘bespreekbaar’ is echter wel.

Kant suggereert dat de bezwaren van twintig jaar geleden, rond veiligheid en het afvalprobleem, dankzij wetenschappelijke ontwikkelingen aan kracht hebben ingeboet. Maar dat klopt simpelweg niet. Er is geen oplossing voor het hoogactieve afval. Dat moet voor minstens 200.000 jaar van alles en iedereen geïsoleerd opgeborgen worden. Nu gebeurt dit in tijdelijke opslagplaatsen. De bouw van een lange termijn ondergrondse opslagplaats in de VS loopt op een fiasco uit, met een escalerend kostenplaatje van ondertussen 96 miljard dollar.

Er vanuit gaan dat dankzij wetenschappelijke ontwikkeling het met de veiligheid ook wel goed zou zitten is ronduit naïef. Allereerst omdat de praktijk uitwijst dat ongelukken regelmatig voorkomen, vrijwel altijd door menselijk handelen. Sinds Tsjernobyl in 1986 hebben zich 22 serieuze ongelukken voorgedaan in nucleaire installaties. In Forsmark (Zweden) deed zich in 2006 een ongeluk voor dat, volgens een voormalig directeur, bijna was uitgelopen op een meltdown. Daarnaast zeggen kritische experts dat de nieuwste generatie kerncentrales juist minder veilig zijn. Kostenbesparingen en wensen voor kleinschalige reactoren hebben geleid tot ontwerpen die meer risico’s met zich meebrengen dan bestaande centrales. De bezwaren tegen kernenergie zijn nog even relevant als twintig jaar geleden. En de nieuwe argumenten er voor zijn niet steekhoudend.

Het is niet alleen de nasleep van de Duyvendak affaire die een nieuwe impuls aan het kernenergiedebat heeft gegeven, ook de ontvouwende klimaatcrisis wordt aangegrepen als argument voor nieuwe centrales (vaak door degenen die de dreigende klimaatverandering decennialang ontkenden). Dat kernenergie duurzaam of ‘CO2-neutraal’ zou zijn is echter een hardnekkige mythe. Kernenergie beperkt zich namelijk niet tot alleen het omzetten van de warmte die vrijkomt bij kernsplitsing in electriciteit, maar omvat een uitgebreid complex aan industriële processen, van uraniumwinning tot opwerking en opslag van radioactief afval. De totale uitstoot van deze productieketen resulteert in een ruwweg evenhoge CO2-uitstoot per geproduceerde megawatt electriciteit als bij conventionele kolen- of gascentrales. Het bouwen van nieuwe kerncentrales zou dus op geen enkele manier bijdragen aan een oplossing tot het klimaatprobleem.

Daar toch de deur naar openzetten is een valkuil waar je alleen in kunt trappen als je opgeeft te knokken voor alternatieven. Dat is helaas wat de SP steeds vaker doet. Om zich als kandidaat-regeringspartij acceptabel te maken zijn er ‘geen taboes’ meer. Maar waar zijn de principes? Er zijn echte oplossingen om een klimaatcrisis af te wenden: nieuwe openbaar vervoersystemen, absolute beperking van CO2-uitstoot, isolatie van oude gebouwen en een spectaculaire omschakeling naar werkelijk duurzame energiebronnen zoals wind- en zonne-energie. Deze noodzakelijke ontkoling van de economie gaat echter in tegen de logica van 'winst boven alles'. De SP moet die logica bestrijden in plaats van zich steeds meer daaraan aan te passen.

Wortels van de ‘verWildering’

Het aangekondigde verschijnen van ‘Fitna’ (Wilders, the movie) houdt Nederland in zijn greep, en het kabinet heeft de terreurdreiging zelfs verhoogd. In het nieuwste nummer van de Socialist gaat Peyman Jafari op zoek naar de wortels van de ‘verWildering’.

Sinds de verkiezingen van 2006 is Geert Wilders de belangrijkste exponent van populistisch en neoconservatief rechts in Nederland, maar niet zonder concurrentie. Ook ‘IJzeren Rita’ laat een hard rechts geluid horen tegen allochtonen en vóór meer vrije markt en nationalisme. Hun oud-VVD-collega Henk Kamp pleit voor een ‘harde aanpak van vreemdelingen’ en DNA-tests voor immigranten die met iemand in Nederland willen trouwen. Politici van het CDA, zoals Eurlings en Verhagen, laten een neoconservatief geluid horen. Maar hoe heeft het zover kunnen komen?

In de jaren negentig ageerde Frits Bolkestein (VVD) tegen vluchtelingen en de islam. In 2001 brak Fortuyn landelijk door met zijn strijd tegen de politieke elite en ‘islamisering’. Ook in de rest van Europa verrijzen rechtse partijen die veel verder gaan dan traditionele liberalen. Er zijn een aantal belangrijke factoren die verklaren waarom een deel van rechts een extremistische weg is ingeslagen, en waarom die boodschap in vruchtbare bodem valt.

In de afgelopen drie decennia hebben opeenvolgende regeringen een neoliberaal beleid gevoerd. De vrije markt rukte op via bijvoorbeeld privatisering en het wegbezuinigen van sociale voorzieningen, zoals buurthuizen en maatschappelijk werk. De sociale huisvesting verslechterde en problemen zoals werkloosheid en armoede stapelden zich op in een groeiend aantal wijken, die bovendien multicultureel waren geworden.

Inmiddels leeft een op de tien huishoudens op of onder het sociale minimum. Bij allochtonen is dat drie op de tien huishoudens en de werkloosheid is ook hoger. Mensen kunnen in deze situatie, waarin de wijk achteruit gaat en de angst om inkomen of baan te verliezen toeneemt, elkaar de schuld geven. Dat angst een grote rol speelt blijkt uit het feit dat Wilders zijn meeste stemmen in de plaatsen krijgt waar juist weinig allochtonen leven.

Sociaal-economische problemen leiden niet altijd tot racisme. Mensen kunnen ook voor elkaar opkomen om de situatie voor iedereen – allochtoon en autochtoon – te verbeteren. Maar wat gebeurt er als er geen organisatie is die zich inzet voor zo’n verandering? Dan maakt hoop plaats voor verbittering. Lange tijd werd de PvdA door werkende mensen gezien als een partij die hun situatie kon verbeteren. Velen, zoals in het ‘rode’ Rotterdam, voelden zich echter in de steek gelaten toen de PvdA steeds meer naar rechts verschoof.

Door de groeiende kloof tussen arm en rijk is de afkeer van de vrije markt toegenomen. Dit heeft traditioneel rechts, met name de VVD, voor een dilemma geplaatst. Aan de ene kant kan rechts geen afstand doen van het neoliberalisme omdat dit de belangen van zijn sociale basis, de top van het bedrijfsleven dient. Aan de andere kant kan het de kiezers niet enthousiast krijgen met de belofte van meer van hetzelfde. Om dit dilemma te doorbreken en kiezers aan zich te binden, heeft een deel van rechts gekozen voor een neoconservatieve koers. Centraal hierin staat de politiek van de angst en de nadruk op ‘normen en waarden’ en ‘orde en veiligheid’.

Neoconservatieven willen een nieuw ‘wij-gevoel’ creëren door een hetze tegen de islam en het aanwakkeren van nationalistische gevoelens. Daarom noemt Verdonk haar partij Trots op Nederland, roept Wilders op tot de verdediging van de Nederlandse cultuur en trekt Kamp van leer tegen ‘vreemdelingen’. Doel van die racistische politiek is om mensen die dezelfde belangen hebben te verdelen en de aandacht af te leiden van de werkelijke problemen.

Wat echter meer dan alles voeding geeft aan het nieuwe racisme is de zogenaamde ‘oorlog tegen terrorisme’. Na 9/11 spraken politici als Bush van een ‘aanval op de westerse beschaving’. De impliciete vijand waren de moslims. Het terrorisme van een kleine groep werd afgeschoven op alle moslims en de oorzaken die terrorisme voeden werden verzwegen – zoals armoede en wanhoop, westerse steun aan dicators als Mubarak in Egypte en Musharraf in Pakistan en twee eeuwen buitenlandse inmenging, kolonialisme en bezetting zoals in Palestina. Islamofobie is in feite de andere kant van de ‘oorlog tegen terrorisme’.

Gevestigd links is te lang stil geweest over racisme. Eind februari liet Jan Marijnissen van de SP eindelijk van zich horen toen hij Wilders terechtwees vanwege zijn discriminerende uitspraken. Deze welkome stap werd helaas door Femke Halsema van GroenLinks afgestraft als ruw taalgebruik. Wat nodig is, is een links met het lef om zich consequent tegen het racisme uit te spreken. Om het geluid tegen racisme en vóór solidariteit verder te versterken en verbreden, hebben de IS samen met anderen het initiatief genomen voor de Nederland Bekent Kleur-manifestatie op zaterdag 22 maart in Amsterdam. We hopen dat ook politieke partijen als de SP en GroenLinks en organisaties als de vakbonden zich bij dit initiatief aansluiten. Samen kunnen we het tij keren.

Het complete artikel is te lezen in de papieren versie van de Socialist. Neem hier een (proef)abonnement!

SP en democratie in perspectief

Afgelopen zaterdag werd in Rotterdam het 15e partijcongres van de SP gehouden. Een heel eensgezind congres, zoals te verwachten was bij een partij die jaar na jaar het ene succes na het andere boekt. Maar volgens de rechtse media, de Volkskrant voorop, bewees het vooral de ‘kadaverdiscipline’ in de SP.

Door Pepijn Brandon

Even voor de helderheid: ondergetekende werd samen met de rest van de leden van de IS na een korte periode van lidmaatschap begin 2006 de SP uitgezet. Ons beeld van een pluriforme SP bleek door het partijbestuur niet te worden gedeeld. Ik heb over dat besluit nooit formeel geklaagd. De mededeling vanuit het partijbestuur had wat minder horkerig gekund, maar de kern van het verhaal blijft toch: de partijraad had erover gestemd, jammer voor ons.

Voor de redactie van de Volkskrant zal dat wel een uiting zijn geweest van typisch socialistische volgzaamheid. Maar laten we de discussie over de SP en democratie eens in perspectief zien. De ‘bewegingen’ aan de uiterst rechterkant van het politieke spectrum hebben alvast met de interne democratie gedaan wat ze het liefst ook met de democratie buiten de partij zouden doen: hem afschaffen. Wilders’ PVV en Verdonks TON hebben geen leden, want die zijn lastig en willen zeggenschap. Nu zou ik het gemiddelde lid van de PVV ook geen zeggenschap willen geven, maar het is toch vreemd dat de redactie van de Volkskrant niet wekelijks deze misstand aan de kaak stelt.

Dan ‘gewoon’ rechts. Mark Rutte donderde zijn belangrijkste rivaal voor het congres de fractie uit, maar werd nooit beschuldigd van maoïstische methodes. Jan Peter Balkenende en zijn compaan Donner begonnen hun opmars in het CDA na een nacht van de lange messen, waarin ze een ‘te links’ partijbestuur om zeep hielpen. Wouter Bos’ PvdA heeft er een sport van gemaakt om op zoveel mogelijk punten tegen de wil van de eigen achterban in te gaan. En D66 heeft misschien wel interne democratie, maar dat is voor de leden van die partij ongeveer net zo zinvol als het recht om te stemmen over de koers van de zinkende Titanic.

De uitspraak van Marijnissen dat de SP de meest democratische partij van Nederland is, verdient dus niet het hoongelach waarmee die is ontvangen. Toegegeven, in het land der blinden... En de tweewekelijkse ophef over de interne democratie (SCHANDE, SP-Kamerleden staan hun topsalaris af – SCHANDE, SP-Eerstekamerleden worden gekozen door de partij en niet volgens de volledig ondoorzichtige achterkamertjesconstructie uit de kieswet – TIENTALLEN leden opgestapt uit onvrede) heeft wel iets weg van een georchestreerde campagne.

Hebben kritische socialisten zonder last van kadaverdiscipline dan helemaal niets te bediscussiëren over de koers van de SP? Natuurlijk wel, maar die discussie gaat over de inhoud. Als Marijnissen zegt: ‘Vanaf nu maken we ons op voor een nieuwe doorbraak, de doorbraak naar de ivoren torens van de macht’, dan zou dat aanleiding moeten geven voor enorm veel debat. Ons doel was toch het afbreken van die ivoren torens? Maar die discussie staat niet centraal voor de redactie van de Volkskrant. Het redactioneel van vandaag roept de SP vooral op om meer gevestigde partij te worden, in plaats van minder. En een echte inhoudelijke discussie over de koers, die onder leden van de partij wel degelijk leeft, wordt eerder de kop ingedrukt dan bevorderd door het feit dat de partijleiding kan hameren op de noodzaak ‘de rijen te sluiten’ tegenover de rechtse anti-SP hype.

Ik zou graag een SP zien die de hele discussie over regeringsdeelname eens in de ijskast zette, om zich te concentreren op de punten waar het echt om gaat: verzet opbouwen tegen dit kabinet, de oorlog van Bush, kapitalistische globalisering, het racisme van Wilders. Die meer van onderaf en van de straat uit redeneerde, in plaats van alles door een electorale bril te bekijken. En die zich openstelde voor activisten vanuit andere stromingen, om een brede linkse bewegingspartij op te bouwen. Maar de bottom line is tamelijk eenvoudig: de keuze om dat te doen is aan de leden van de SP, en aan niemand anders. Niet aan mij, en zeker niet aan de redactie van de Volkskrant.

Overigens: of het nu een uiting van volgzaamheid is of niet, maar ik vind de rap-versie van de Internationale cool (zie het filmpje op tweederde van de pagina).