Ons eisenpakket aan Balkenende en Bos

Terwijl de prijzen aan de pomp en in de supermarkt snel stijgen roept het kabinet op tot 'loonmatiging', voor arbeiders wel te verstaan. De topsalarissen en miljoenenwinsten blijven buiten schot. In goede of slechte tijden - met Bos en Balkenende is het altijd zoet voor de rijken en zuur voor de rest.

Door Maina van der Zwan

Begin augustus maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat de inflatie met 3,2 procent in zes jaar niet zo hoog is geweest. Maar dit cijfer verhult nog de werkelijke stijging van de lasten voor de lage- en middeninkomens. De energieprijs steeg afgelopen jaar met gemiddeld 8 procent, brood met 8,2 procent, zuivelproducten met 17 procent en diesel met 32 procent. Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen, en er is zwaarder weer op komst. De Europese Centrale Bank (ECB) sloeg begin augustus alarm: de groei neemt sneller af dan verwacht en de inflatie stijgt. De Duitse economie - tot dusver de motor van Europa - kromp in het tweede kwartaal met 0,5 procent.

Hoe reageert het kabinet? In plaats van de enorme kostenstijgingen te compenseren roept zij in de aanloop naar Prinsjesdag op tot loonmatiging. Het blijft hetzelfde liedje van afgelopen jaren, alleen de verbloemende teksten veranderen. 'Zoet na het zuur' werd 'het dak repareren terwijl de zon schijnt', en nu moet 'de broekriem een gaatje strakker', aldus president van de Nederlandse Bank Nout Wellink. Ditmaal 'in ruil' voor het schrappen van de geplande btw-verhoging. Aangekondigde verslechteringen worden dus uitgesteld om andere verslechteringen door te drukken. 'Laten we er samen uitkomen', zei Balkenende. Anders belanden we in een 'loon-prijsspiraal'.

Maar er is geen enkele garantie dat loonmatiging de inflatie zal temperen. Grote aanjagers van de inflatie zijn de stijgende voedsel- en brandstofprijzen en de miljardeninjecties van de ECB - niet hogere lonen. En van 'samen' is al helemaal geen sprake. De lonen van topbestuurders stijgen explosief, afgelopen jaar met maar liefst 23 procent. Multinationals maken miljoenenwinsten maar betalen nauwelijks belasting. Hun bijdrage aan de staatskas is sinds de jaren tachting dusdanig teruggebracht dat Nederland bekend staat als belastingparadijs. De staat biedt bedrijven doelbewust de mogelijkheid hun belasting op inkomsten uit rente, royalties, dividenden en kapitaalwinsten uit dochterbedrijven laag te houden.

Shell-baas Jeroen van der Veer beraamt zijn plannetjes

Neem Shell, dat 39 dochterbedrijven op Bermuda, 6 op Barbados en nog 10 op andere eilandjes heeft. Allemaal constructies om belasting te kunnen ontduiken. Shell boekte in 2007 een nettowinst van 31,3 miljard dollar - hoogste resultaat ooit door een Europees bedrijf. Topman Jeroen van der Veer verdiende afgelopen jaar 9,4 miljoen euro.

Alle energiebedrijven profiteren van de prijsstijgingen. Nuon heeft afgelopen kwartaal de winst ruim zien verdubbelen tot 440 miljoen euro. Essent boekte in 2007 een nettowinst van 2,6 miljard euro, vergeleken met 761 miljoen in 2006. Intussen valt de energierekening van een gemiddeld Nederlands huishouden dit jaar 144 euro hoger uit dan vorig jaar. Dit is niets minder dan gelegaliseerde diefstal. Waarom zouden wij dan ons loon moeten matigen? Laat de multinationals de rekening maar betalen.

De enige manier voor werknemers om zoet na het zuur te krijgen is er zelf voor op te komen. Nu de paniek over de kredietcrisis wordt gebruikt om de hand op de knip te houden is dat slechts actueler. Het is tijd voor een actieplan voor een herverdeling van de enorme welvaart.

Te denken valt aan de volgende speerpunten:
► Loonsverhogingen die niet alleen de huidige prijsstijgingen, maar ook het koopkrachtverlies van de afgelopen jaren compenseren.
► Het drastisch verhogen van de winstbelasting, met de energiesector voorop. Alle mazen waardoor bedrijven hun afdracht ontlopen moeten gedicht worden.
► Het drastisch verlagen van de topinkomens, in de publieke en de private sector. Niet door een 'moreel appèl', maar door een hard plafond.
► Het terugdraaien van de privatisering, te beginnen met het openbaar vervoer en de zorgverzekeringen. Geen winstoogmerk, maar democratische controle over publieke diensten zou bovenaan moeten staan.
► Het terugdringen van militaire uitgaven. Directe maatregelen zijn het terugtrekken van de troepen uit Afghanistan (kosten 2 miljoen per dag) en het afblazen van het JSF-project (totale kosten 6 miljard).

Veel mensen zullen voor deze maatregelen voelen. Maar politiek Den Haag laat zijn oren liever hangen naar de wensen van de BV Nederland. De SP slaat als enige de goede toon aan door te zeggen dat het volkomen terecht is als de vakbonden een groter deel van de welvaart opeisen. Maar op de volgende neoliberale aanval zal een veel krachtiger, en verenigd antwoord nodig zijn.

De enige kracht die het bovenstaande zal kunnen afdwingen is de arbeidersbeweging. De opgebouwde druk tegen de geplande versoepeling van het ontslagrecht eind 2007 en de recente stakingen van postbodes en buschauffeurs hebben laten zien dat collectieve actie vruchten kan afwerpen. De vakbondstop en de linkse oppositie zijn echter snel geneigd tot slappe compromissen. Voor de komende strijd is brede druk van onderaf vereist en een links met lef, een lange adem en activisten die op hun eigen kracht durven vertrouwen. Daar zijn we nog niet - maar het is de enige weg vooruit.

Buschauffeurs kijken terug op staking

Samen met buschauffeurs en actieleiders Henk van de Vegte en Bert de Graaf uit Zaandam keek de Socialist terug op de acties van vorige maand.

‘We hebben met deze acties binnengehaald wat we wilden. Behalve dat er tegelijk afspraken zijn gemaakt om te praten over wat in het akkoord “slimmer werken” wordt genoemd’, legt Van de Vegte uit. ‘We hebben al de ene efficiencyslag na de andere gehad ten koste van onze arbeidsvoorwaarden, en we weten dat de werkgever hiermee wil doorgaan. We hebben voorlopig nog een betaalde pauze, die ze ons ook wilden afpakken.’

‘Het is wel duidelijk dat het ze om dit soort zaken te doen is. Je mag 35 diensten per jaar werken die langer dan achtenhalf uur zijn. Zij willen dat ook graag ophogen. Je kunt nu nog tussen de middag of ‘s avonds gebruikmaken van een normale maaltijd. Ook op dat soort regelingen willen ze bezuinigen.’

Beide chauffeurs hebben een dubbel gevoel bij de 16 miljoen uit Den Haag, die onder druk van de staking beschikbaar kwam om uit de impasse te komen. ‘Wij hadden een conflict met onze werkgever en nu heeft de werkgever ons voor zijn karretje gespannen voor meer geld. Het is mooi dat van dat geld een loonsverhoging kan worden betaald, maar dat is voor een jaar, terwijl het probleem structureler zit.’

Van de Vegte en De Graaf wijzen erop dat de marktwerking in het streekvervoer voor grote problemen zorgt. Zo maakten ze bijvoorbeeld mee dat het geld dat buschauffeurs moeten krijgen voor de opstaptijden – de tijd die een chauffeur nodig heeft om naar de bus te komen en zijn collega af te wisselen – niet werd doorberekend aan de gemeente. ‘Natuurlijk om zo goedkoop mogelijk te blijven voor de opdrachtgever, maar wij moest vervolgens wel weer strijd leveren om dat geld te krijgen’, legt Van de Vegte uit.

Hij haalt nog een ander voorbeeld aan waarom de vrije markt het probleem is. ‘Neem onze voormalige baas Rob van Holten. Hij is nu betrokken bij Qbuzz. Dat is een concurrent van Connexxion waar hij voorheen topbestuurder was! Qbuzz draagt minder af aan haar pensioenfonds dan Connexxion. Daardoor is zij goedkoper en kan ze scherp op onze lonen en arbeidsvoorwaarden concurreren. En dan kreeg Van Holten bij zijn vertrek nota bene ook nog een bonus van ruim 800 duizend euro mee. Daar is het die marktwerking om begonnen, om alles maar goedkoper te maken ten koste van ons. Maar ondertussen vullen lui als van Holten hun zakken.’

De chauffeurs kijken positief terug op de lange staking. Beiden zagen ze dat de actiebereidheid onder het personeel op het einde toenam. ‘Ook de solidariteit van de passagiers was groot’, zegt Van de Vegte. ‘Ze vertelden dat we juist moesten doorzetten, en dat was erg belangrijk voor ons.’

De Graaf schat in dat de werkgevers, als ze na afloop van deze cao weer inzetten op bezuinigen op de arbeidsvoorwaarden, een nog groter probleem krijgen. Het wantrouwen van de chauffeurs richting de streekvervoerbazen is slechts gestegen tijdens de staking. De Graaf: ‘Er is genoeg wil in de remises om opnieuw tot actie over te gaan’.

Lees hier meer over solidariteitsacties van de IS met de stakers

Leraren in actie solidair met buschauffeurs

Vrijdagmiddag 13 juni protesteerde een groep Leraren in Actie voor de ingang van de Tweede Kamer in Den Haag. In mei stemde de AOB in met het slappe akkoord dat minister Plasterk sloot met schoolbesturen en onderhandelaars. Er komt een klein beetje salaris bij, maar de werkdruk blijft onverminderd hoog.

Leraren in Actie zien terecht weinig in het akkoord dat zou moeten zorgen voor meer leraren en een betere kwaliteit van het onderwijs. De hoop op een beter onderwijs is met dit akkoord volgens de actievoerders vervlogen. Daarom lieten zo’n twintig Leraren in Actie na een toespraak aan de minister duizend gele ballonen los, ondersteund door leden van de Socialistische Partij en de Internationale Socialisten.

Daarna nam Sjerp van Wouden van de IS het woord waarin hij wees op de overeenkomsten met de acties in het streekvervoer, waarin buschauffeurs op hun manier duidelijk maken dat ook de kwaliteit van hun beroep wordt uitgehold. ‘De stakers ondersteunen jullie actie, laat ook zien dat jullie solidair zijn met de stakende buschauffeurs’. De oproep vond duidelijk gehoor en binnen een korte tijd was de petitie vol, met handtekeningen van het merendeel van de aanwezige Leraren in Actie.

De handtekeningenlijst werd de volgende zaterdagochtend meegenomen naar de remise bij Schiphol-Noord, waar het door de stakende buschauffeurs met dank en applaus werd ontvangen. Onze belofte solidariteit te organiseren, juist ook vanuit andere sectoren, werd zo gelijk stukken concreter. Die steun blijft ook belangrijk gezien de ontwikkelingen van de laatste dagen.

Na het kort geding van Rover tegen de staking, en een loze belofte van staatssecretaris Huizinga in het Kamerdebat om tot een ‘oplossing’ voor de impasse in het streekvervoer te komen, had de vakbondsleiding al aangekondigd nog alleen buiten de spits te zullen staken. Veel chauffeurs waren het hier niet mee eens, zo bleven stakers in Amsterdam een dag langer in de remise.

De chauffeurs zijn nu al wekenlang in actie tegen de marktwerking, en geven terecht aan zich niet met een slap akkoord af te laten schepen. Het is belangrijk juist deze dagen, nu de strijd zwaarder wordt, bij de chauffeurs steun te blijven betuigen en het inspirerende voorbeeld van hun actiebereidheid naar andere sectoren te helpen overbrengen.

Bovendien staat het maatschappelijke en politieke belang van de streekvervoerstaking voor de rest van Nederland nog altijd als een paal boven water. Want als de chauffeurs hun eisen binnenslepen is dat een dreun voor het marktfundamentalisme dat onze hele samenleving op het spel zet.